Сделай презентацию кыргызском языке тема:Алтындын казылышы
Кыскача: 10–11 слайддан турган презентацияны төмөнкү план боюнча жаса. Негизги логика: алтын эмне → кайда кездешет → кантип казып алынат → эмне үчүн баалуу → экологиялык таасири → коргоо чаралары. Бул текстти PowerPoint же Canva'га көчүрүп, сүрөт, карта жана схема менен толуктай аласың.
Кыргызстандагы так кен аталыштарын жана сандарды жазган жокмун, анткени карта жана анын легендасы берилген эмес. Аларды мугалим берген атлас/карта боюнча гана кош.
Даяр слайддардын тексти
1-слайд. Тема
Алтындын казылышы
География, 8-класс
Даярдаган: [аты-жөнүң]
Сүрөт: тоо-кен ишканасы же алтын кендин сүрөтү.
2-слайд. План
- Алтын деген эмне?
- Жаратылышта кайда кездешет?
- Казып алуунун ыкмалары жана этаптары
- Экономикалык мааниси
- Экологиялык таасири
- Коргоо чаралары жана тыянак
3-слайд. Алтын деген эмне?
- Химиялык белгиси — Au, атомдук номери — 79.
- Жумшак, ийилгич жана дат баспайт.
- Электр тогун жакшы өткөрөт.
- Зер буюмдарда, техникада жана сактык запасында колдонулат.
4-слайд. Жаратылышта кайда кездешет?
- Кен ташта жана таза түрүндө кездешет.
- Кварц тамырларында жана тоо тектеринде болот.
- Дарыялардын чачынды катмарларында майда бүртүкчөлөр түрүндө кездешет.
- Кендин запасы геологиялык изилдөөдөн кийин аныкталат.
5-слайд. Казып алуунун негизги ыкмалары
- Ачык ыкма — карьерден казуу.
- Шахта ыкмасы — тереңдеги кенди жер астынан алуу.
- Чачынды кенди жууп бөлүү — дарыя жээктериндеги алтынды алуу.
- Кен ташты майдалап, атайын технология менен алтынды бөлүп алуу.
6-слайд. Казып алуунун этаптары
- Геологиялык изилдөө жана кенди баалоо.
- Долбоолоп, уруксат алуу.
- Кенди казып алуу.
- Алтынды бөлүп алуу жана тазалоо.
- Жерди калыбына келтирүү.
Бул слайдга стрелкалар менен схема кой.
7-слайд. Экономикалык мааниси
- Экспорт жана мамлекеттик киреше.
- Жумуш орундарынын түзүлүшү.
- Жол, электр жана инфраструктураны өнүктүрүү.
- Зер буюм, электроника жана медицинада колдонулушу.
8-слайд. Экологиялык таасири
- Ландшафттын өзгөрүшү жана жердин бузулушу.
- Чаң, ызы-чуу жана калдыктардын көбөйүшү.
- Суу булактарынын булганыш коркунучу.
- Табиятты коргоо жана тынымсыз көзөмөл талап кылынат.
9-слайд. Коргоо чаралары
- Заманбап таза технологияларды колдонуу.
- Сууну тазалоо жана калдыктарды туура башкаруу.
- Казылган жерди калыбына келтирүү.
- Мыйзамды сактоо жана жергиликтүү коомчулук менен иштешүү.
10-слайд. Тыянак
- Алтын — баалуу кен байлык.
- Аны казып алуу татаал жана көп этаптуу процесс.
- Экономикалык пайда менен экологиялык коопсуздук тең сакталышы керек.
- Туруктуу казып алуу — келечек үчүн маанилүү.
11-слайд. Булактар
- География, 8-класс окуу китеби, § __.
- Кыргызстандын география атласы, тиешелүү карта.
- Мугалим берген кошумча материалдар.
- Расмий статистикалык булактар.
Сандарды жана кен аталыштарын булакта көрсөтүлгөндөй гана жаз.
Сүйлөө үчүн кыска текст
Киришүү:
«Урматтуу мугалим жана окуучулар! Бүгүн алтындын казылышы тууралуу айтып берем. Алтын — баалуу металл, бирок аны казып алуу табиятка да таасир этет. Презентацияда алтындын жаратылышта кездешүүсүн, казып алуу жолдорун, экономикалык маанисин жана экологиялык жактарын карайбыз.»
Жыйынтык:
«Ошентип, алтын экономика үчүн маанилүү. Бирок казып алууда сууну, жерди жана абаны коргоо, казылган жерди калыбына келтирүү зарыл. Көңүл бурганыңар үчүн рахмат!»
Эмне үчүн ушундай курулду?
Презентация «табият → адам ишмердиги → натыйжа → чечим» схемасы боюнча түзүлдү. Географияда ресурстарды түшүндүрүү үчүн ушул суроолорго жооп берүү ыңгайлуу:
- Эмне? — алтын деген эмне.
- Кайда? — жаратылышта кайда кездешет.
- Кантип? — кантип казып алынат.
- Эмне үчүн? — эмнеге баалуу жана керек.
- Кандай таасир? — экологияга таасири.
- Эмне кылуу керек? — коргоо чаралары.
Окшош теманы даярдасаң, ушул 6 суроого жооп изде. Ошондо презентация башаламан болбойт.
Өзүңдү текшер
- Ар бир слайдда 3–5 пункт барбы?
- Ар бир слайдда бир негизги ой гана барбы?
- Кендин аты, сандар, жер аталыштары булактан алындыбы?
- Карта колдонулса, анда легенда жана булак барбы?
- Сүрөттөр текстти алмаштырбай, аны толуктап турабы?
- Тыянакта 2–3 негизги ой айтылдыбы?
Обсуждение
3 сообщенияАчык жана шахта ыкмасын салыштырып бер
Ушундай туз
Кыскача: Ачкы ыкма — жер үстүндөгү кенди казып алуу (арзан, көп өндүрүмдүү, бирок жерди көп бузат). Шахта ыкмасы — жер астындагы кенди казып алуу (кымбат, татаал, бирок терең кенди гана ошентип алууга болот). Тандоо кендин тереңдигине жана байлыгына жараша болот.
Салыштыруу таблицасы
| Критерий | Ачык ыкма (карьер) | Шахта ыкмасы |
|---|---|---|
| Кен кайда | Жер бетине жакын (болжол менен 200–400 мге чейин) | Тереңде (100–200 мден төмөн) |
| Кантип иштейт | Үстүндөгү топурак алынып, кен ачык казылат | Вертикалдуу кудук казылып, жер астындагы штольнялардан кен алынат |
| Кендин байлыгына талап | Аз бай кен да пайдалуу (мис. 1–2 г/т) | Бай кен керек (мис. 3–5 г/т) |
| Баасы | Арзан — 1 тоннага аз чыгым | Кымбат — куруу, желдетүү, суу сордуруу кошумча чыгым |
| Өндүрүмдүүлүк | Жогору, масштабы чоң | Төмөнүрөөк, иш көлөмү чектелүү |
| Коопсуздук | Капталдардын жыгылышы, жарылуу, чаң | Тоо соккусу, газ, желдетүү, жарык жетишсиздиги — коркунуч жогору |
| Экологияга таасир | Жер бети көп бузулат, чаң, чоң карьерлер | Жер бети азыраак бузулат, бирок көңдөйлөрдүн чөгүшү, суунун булганышы |
| Калыбына келтирүү | Кайра толтуруу, рекультивация кыйын | Жер бетине таасириТүшүндүм: ошол эле форматта (таблица + кыскача тыянак) дагы салыштыруу керек. Бирок эмнени салыштырарыңды так айтпадың. |
Кайсынысы керек:
- Чачынды кенди жууп бөлүү жана кен таштан бөлүп алуу (үчүнчү ыкма);
- Алтындын казылышынын пайдасы жана зыяны (экономика vs экология);
- Башка нерсе — жаз.
Бирөөнү тандасаң, ушундай эле таблица жана тыянак менен даярдап берем.
