Биология сабагынан конспект
Кыскача конспект
§6. Органдар жана органдар системалары
1. Орган жана физиологиялык функция
- Орган — организмдин белгилүү формасы, түзүлүшү, орду жана өзүнө тиешелүү функциясы бар бөлүгү.
- Органдын аткарган кызматы физиологиялык функция деп аталат.
- Органдын түзүлүшү менен аткарган функциясы бири-бирине шайкеш келет.
- Органдар жайгашкан ордуна жараша ички жана сырткы болуп бөлүнөт.
2. Органдар системасы жана функциялык система
- Бир нече орган биригип, бир функцияны аткарса — органдар системасы пайда болот.
- Мисалдар: тамак сиңирүү, кан айлануу, бөлүп чыгаруу, көбөйүү, нерв, таяныч-кыймылдаткыч системалар.
- Органдар өз алдынча иштебейт. Жүрөк, өпкө, бөйрөк жок жашоо мүмкүн эмес.
- Функциялык система — белгилүү бир натыйжага жетиш үчүн ар кайсы органдардын жана системалардын убактылуу биригип иштеши. Аны академик П. К. Анохин аныктаган.
- Мисалы, бийик тоого көтөрүлгөндө жүрөк, өпкө жана башка органдар бирдикте иштеп, организм жаңы шартка ыңгайланат.
| Органдар системасы | Функциялык система |
|---|---|
| Туруктуу органдардан турат | Ар кайсы органдар жана системалар убактылуу биригет |
| Анатомиялык негизге ээ | Белгилүү максатка жараша иштейт |
| Мисалы: кан айлануу системасы | Мисалы: бийик тоого көнүү |
3. Организмдин биримдиги
- Организм клеткалардан, ткандардан, органдардан жана органдар системаларынан турат.
- Бул татаал жана назик түзүлүш. Алар тыгыз биримдикте, бир бүтүн болуп иштейт.
- Нерв системасы жана кандагы активдүү заттар аркылуу организмдеги процесстер шайкештелет жана айлана-чөйрөгө ыңгайланат.
4. Организмдин функциялары жана зат алмашуу
- Организм ички жана сырткы чөйрөнүн өзгөрүүлөрүн сезип, ага жооп берет.
- Ачкалык, суусагандык сыяктуу биологиялык муктаждыктарды канааттандырат жана чөйрөнүн өзгөрүштөрүнө көнөт.
- Организмдин негизги функциясы — зат алмашуу жана энергия пайда кылуу.
- Татаал органикалык заттар жөнөкөй кошулмаларга ажыраганда энергия бөлүнөт. Анын бир бөлүгү дене температурасын туруктуу кармоого, калганы тамак сиңирүү, кыймыл, өсүү, бөлүп чыгаруу сыяктуу процесстерге жумшалат.
- Организм суу жана азык заттар менен камсыз болсо, функциялары нормалдуу жүрөт.
5. 7-сүрөттөгү ички органдар
Кекиртек, кызыл өңгөч, кан тамырлар, жүрөк, өпкө, боор эт (диафрагма), боор, көк боор, ашказан, үйкү бези, бөйрөк, сийдик түтүгү, ичке ичеги, жоон ичеги, табарсык.
Эң башкы принцип: орган — белгилүү бир ишти аткарган дене бөлүгү; бир иш үчүн органдар биригет — органдар системасы пайда болот. Ал эми организмге өзгөчө шарт таасир эткенде, ар кайсы системалардын органдары убактылуу биригиши мүмкүн — бул функциялык система. Демек, организм — өзүнчө органдардын жыйындысы эмес, баары байланышкан бүтүн система.
Текшерүү: конспектте орган, физиологиялык функция, органдар системасы, функциялык система жана зат алмашуу тууралуу негизги ойлор болушу керек. Ушул түшүнүктөрдү өз сөзүң менен айта алсаң, теманы түшүндүң.
Обсуждение
2 сообщенияУшул бы кыскача ?дагы кыскача ,бирок тушунуктууу
Ооба, мурункусу кеңирирээк болуп калды. Мына дагы кыска, бирок маңызын сактаган конспект:
Кыскача конспект
- Орган — дененин белгилүү түзүлүштөгү жана белгилүү ишти аткарган бөлүгү. Анын иши физиологиялык функция деп аталат.
- Органдар системасы — бир функцияны аткаруу үчүн туруктуу бириккен органдар. Мисалы: кан айлануу, тамак сиңирүү системалары.
- Функциялык система — белгилүү максатка жетиш үчүн ар кайсы органдардын убактылуу бирге иштеши. Аны П. К. Анохин аныктаган. Мисалы: бийик тоого көнүү.
- Организмдин түзүлүшү: клетка → ткань → орган → органдар системасы. Баары байланышта, бир бүтүн болуп иштейт.
- Зат алмашуу — организмдин негизги функциясы. Анда энергия бөлүнүп, дене жылуусуна жана организмдин ишине жумшалат.
- Организм нерв системасы жана кан аркылуу сырткы чөйрөгө ыңгайланат.
Эсте калтыр:
Орган — бир иш; органдар системасы — туруктуу бирикме; функциялык система — убактылуу бирикме; организм — баары байланышкан бүтүн.
