Микро организмдердин ажыратуу калдыктары.Эко системадагы ролу.
Кыскача жооп:
Микроорганизмдер (бактериялар, козу карындар, актиномицеттер) өлүү органикалык калдыктарды ажыратып, минералдык заттар (CO₂, H₂O, NH₄⁺/NO₃⁻, фосфаттар, калий туздары), жөнөкөй органикалык кошулмалар жана гумус пайда кылат. Бул заттар экосистемадагы зат айланууну, топурак күрдүүлүгүн, өсүмдүктөрдүн азыктанышын жана экологиялык тең салмакты камсыздайт.
Негизги кадамдар:
- Органикалык калдыктар — жалбырак, өлгөн жаныбарлардын калдыктары, өсүмдүк тамырлары ж.б. микроорганизмдер үчүн азык болот.
- Микроорганизмдер ферменттер аркылуу белокторду, майларды, углеводдорду, целлюлозаны жана лигнинди жөнөкөй заттарга ажыратат.
- Минералдашуу жүрөт: CO₂, суу жана минералдык иондор бөлүнүп чыгат. Алар кайра топуракка жана өсүмдүктөргө өтөт.
- Калдыктардын бир бөлүгү гумуска айланат. Гумус топурактын структурасын, ным кармоосун жана күрдүүлүгүн жакшыртат.
- Микроорганизмдердин ажыратуу ишинин натыйжасында заттар табиятта кайра колдонулат: өсүмдүктөр минералдык азыктарды алып, фотосинтезге CO₂ колдонот; калгандары тамак-аш тизмегине кайтат.
** Экосистемадагы ролу:**
- зат айланууну камсыздайт;
- топуракты күрдүүлөндүрөт;
- өлүү органикалык калдыктардын топтолушун азайтат;
- өсүмдүк жана жаныбарлар үчүн азыктык заттарды кайтарат;
- экосистеманын туруктуулугун сактайт.
Мисал: токойдогу түшкөн жалбырактарды бактериялар жана козу карындар ажыратат; пайда болгон азот, фосфор жана калий кошулмалары кайра өсүмдүктөргө сиңет.
Обсуждение
9 сообщенийКыскача жана түшүнүктүү
Микроорганизмдердин калдыктарды ажыратуусу — өлүү өсүмдүк жана жаныбар калдыктарын бактериялар, козу карындар жана башка микроорганизмдер жөнөкөй заттарга ажыратат.
Эмне пайда болот:
- минералдык заттар: суу, CO₂, азот, фосфор, калий;
- гумус — топурактын күрдүүлүгүн жогорулатуучу зат.
Экосистемадагы ролу:
- табиятта зат айланууну камсыздайт;
- топуракты күрдүүлөндүрөт;
- өсүмдүктөргө азыктык заттарды кайтарат;
- калдыктардын топтолушун азайтат;
- экосистеманын туруктуулугун сактайт.
Кыскача: микроорганизмдер калдыктарды ажыратып, аларды өсүмдүктөр кайра колдонгон минералдык заттарга жана гумуска айландырат.
Микро организмдер
Микроорганизмдер — микроскоп менен гана көрүнүүчү өтө кичине тирүү организмдер.
Негизги топтору:
- бактериялар;
- микроскоптук козу карындар (ачыткы, көгүш козу карындар);
- бир клеткалуу жаныбарлар — протисттер;
- микроскоптук балырлар.
Вирустар клеткасыз түзүлүштө болгондуктан, кээде өзүнчө каралат.
Негизги белгилери:
- көбүнчө бир клеткалуу;
- өтө тез көбөйөт;
- топуракта, сууда, абада жана организмдердин ичинде жашайт;
- пайдалуу жана зыяндуу түрлөрү бар.
Экосистемадагы мааниси: калдыктарды ажыратат, зат айланууну камсыздайт, топуракты күрдүүлөндүрөт жана тамак-аш тизмегине катышат.
Биалогиядан
Ооба, микроорганизмдер — биология илиминин объектиси. Аларды изилдөөчү бөлүм микробиология деп аталат.
Биологияда микроорганизмдердин:
- түзүлүшү;
- көбөйүшү жана жашоо шарттары;
- табияттагы ролу (калдыктарды ажыратуу, зат айлануу);
- адам жана өсүмдүктөр үчүн пайдалуу же зыяндуу таасири каралат.
Кыскача: микроорганизмдер — биологиянын микробиология бөлүмүндө окулуучу тирүү организмдер.
Алар ото кичине болобу
Ооба, алар өтө кичине.
- Көпчүлүк микроорганизмдердин өлчөмү микрометрлер менен (мкм) өлчөнөт: \(1\ \text{мм}=1000\ \text{мкм}\).
- Бактериялардын көбү — 0,5–5 мкм.
- Ачыткы козу карындары — 3–10 мкм.
- Бир клеткалуу жаныбарлар — 10–500 мкм.
- Вирустар андан да кичине — 20–300 нм (\(1\ \text{мкм}=1000\ \text{нм}\)).
Адамдын көзү болжол менен 0,1 ммдан (100 мкм) кичине нерсени ажырата албайт. Ошондуктан микроорганизмдерди микроскоп менен гана көрүүгө болот. Кээ бир ири бир клеткалууларды гана күңүрт байкоого мүмкүн.
