Кыскача жооп
Кыргыз тилинде 6 жөндөмө бар: атооч, илик, барыш, табыш, жатыш, чыгыш.
Ар бир жөндөмө жана анын белгилери
| Жөндөмө | Суроолору | Мүчөлөрү | Мисал (мектеп) |
|---|---|---|---|
| Атооч | ким? эмне? | мүчөсү жок | мектеп |
| Илик | кимдин? эмненин? | -нын/-нин/-нун/-нүн, -дын/-дин/-дун/-дүн, -тын/-тин/-тун/-түн | мектептин |
| Барыш | кимге? эмнеге? | -га/-ге/-го/-гө, -ка/-ке/-ко/-кө | мектепке |
| Табыш | кимди? эмнени? | -ны/-ни/-ну/-нү, -ды/-ди/-ду/-дү, -ты/-ти/-ту/-тү | мектепти |
| Жатыш | кимде? эмнеде? | -да/-де/-до/-дө, -та/-те/-то/-тө | мектепте |
| Чыгыш | кимден? эмнеден? | -дан/-ден/-дон/-дөн, -тан/-тен/-тон/-төн | мектептен |
Принципти кантип эстеп калуу керек
- Атооч — баштапкы форма, эч кандай мүчө жок.
- Илик — «ээлик» маанисин берет: мектеп*тин эшиги* (мектептин эшиги).
- Барыш — багытты билдирет: мектеп*ке бардым* (мектепке бардым).
- Табыш — түз толуктооч: мектеп*ти көрдүм* (мектепти көрдүм).
- Жатыш — ордун билдирет: мектеп*те окуйм* (мектепте окуйм).
- Чыгыш — башталгыч чекит: мектеп*тен келдим* (мектептен келдим).
Текшерүү
Мүчөлөрдүн варианттары үндүүлүк ылайыгына жана үнсүздүн катышына жараша өзгөрөт: -га/-ге/-го/-гө (ээлик жок сөздөргө), -ка/-ке/-ко/-кө (т, к, п менен бүткөн сөздөргө). Ошондуктан бир эле мүчөнүн 4–12 варианты болушу мүмкүн — бул жаңылыштык эмес, мыйзам ченемдүүлүк.
Сынап көр: «китеп» деген сөздү алты жөндөмөдө өзгөрт (китеп, китептин, китепке, китепти, китепте, китептен) — ошондо бардык мүчөлөр автоматтык түрдө кайталанат.
