Тарыхдаар анын көрөм чыгармада көркөм берилиши. 1 Тарыхыйдоор-белгилүү бор музыдеген коомдук жумушчу, жашо шартта 2 Айылды турмушу салт-санааны, өзгөрүүлөрдү каттан убакыт 3 Билим берүүнүн башталыйт баиталыйт 4 Эски көз караштар Дүйнөнүн образы Алтын айдын образы

Кыскача жооп: бул Чыңгыз Айтматовдун «Биринчи мугалим» повести боюнча талдоо. Анда 1920-жылдардагы кыргыз айылындагы жаңы доор — Совет бийлигинин орношу, сабатсыздыкты жоюу, мектептин ачылышы жана эски каада-салттар менен жаңы көз караштардын кагылышы — тарых китебиндегидей эмес, Дуйшендин жана Алтынайдын тагдыры, айыл турмушу жана образдар аркылуу көркөм берилген. Сиздеги «Алтын айдын образы» деген, сыягы, «Алтынайдын образы» деп окулушу керек.

Тапшырманын пункттары боюнча:

1. Тарыхый доор – коомдук түзүлүш жана жашоо шарты.
   Повестте 1920-жылдардагы айыл көрсөтүлөт: бай-манаптар, кедейлер, патриархалдык каада-салт, сабатсыздык, аялдардын укуксуздугу. Жаңы доордун белгилери — мектеп, комсомол, Совет бийлиги, балдарды окутуу.

2. Айылдын турмушу, салт-санаа, өзгөрүүлөр.
   Айыл турмушу аркылуу доор көрүнөт: кыз ала качуу, эрте нике, байлардын үстөмдүгү, элдин сабатсыздыгы. Ошол эле учурда жаңылык кирип келет: Дуйшен мектеп ачат, балдар окууга тартылат, Алтынай шаарга окуп кетет.

3. Билим берүүнүн башталышы.
   Дуйшен эски сарайды мектеп кылып, балдарга тамга үйрөтөт. Бул жөн гана окуу эмес — элге жаңы дүйнө көз карашын ачуу. Билим доордун өзгөрүшүнүн башаты катары көркөм берилет.

4. Эски көз караштар.
   Мектепке, мугалимге, аялдын окушуна каршы чыккан каада-салт эски көз карашты билдирет. Айрыкча Алтынайды байга алып кетүү окуясы эски менен жаңынын кагылышын ачык көрсөтөт.

5. Дүйнөнүн образы.
   Чыгармадагы дүйнө эки бөлүктөн турат: караңгы, эски каада-салттуу айыл жана билимге, эркиндикке умтулган жаңы дүйнө. Автор тарыхты чоң окуялар менен эмес, адам тагдыры, айыл турмушу жана мугалимдин эрдиги аркылуу көрсөтөт.

6. Алтынайдын образы.
   Алтынай — сабатсыз жетим кыздан чоң окумуштууга чейин өсөт. Бул образ билимдин, аял эркиндигинин жана жаңы доордун жемишин билдирет. Ошону менен бирге Алтынай — мугалимге болгон ыраазычылыктын жана адам тагдыры аркылуу тарыхты көрсөтүүнүн үлгүсү.

Окшош тапшырманы кантип аткаруу керек:

• Чыгармадагы доорго мүнөздүү белгилерди тап: окуя болгон жыл, коомдук түзүлүш, мекемелер, каада-салт.
• Жеке каармандын тагдыры менен доордун байланышын көрсөт.
• Эски жана жаңы көз караштардын кагылышын изде.
• Образдардын символдук маанисин ачып бер: Дуйшен — жаңылыктын жарчысы, мектеп — билимдин башаты, Алтынай — өзгөрүштүн жемиши.
• Акырында автор эмнени бекемдеп, эмнени сындайт — ошону жаз.

Текшерүү: эгер жообуңда доордун белгиси, айыл турмушу, мектеп/билим, эски-жаңы кагылышы жана Алтынайдын өзгөрүүсү байланыштырылса, тапшырма туура аткарылган.