Сохти электронии элементы Ge ва Cd-ро тартиб дихед.

Ti — титан, \(Z=22\):

\[ 1s^2\,2s^2\,2p^6\,3s^2\,3p^6\,3d^2\,4s^2 \]

ё кӯтоҳ:

\[ [\mathrm{Ar}]\,3d^2 4s^2 \]

Тарқиши электронҳо аз рӯи сатҳҳо:
\[ 2,\;8,\;10,\;2 \]

Zn — руҳ, \(Z=30\):

\[ 1s^2\,2s^2\,2p^6\,3s^2\,3p^6\,3d^{10}\,4s^2 \]

ё кӯтоҳ:

\[ [\mathrm{Ar}]\,3d^{10}4s^2 \]

Тарқиши электронҳо аз рӯи сатҳҳо:
\[ 2,\;8,\;18,\;2 \]

Санҷиш:
Ti: \(2+2+6+2+6+2+2=22\) ✅
Zn: \(2+2+6+2+6+10+2=30\) ✅

Эзоҳ: ҳангоми пур кардан аввал \(4s\), баъд \(3d\) пур мешавад, вале дар навишти сохти электронӣ одатан \(3d\) пеш аз \(4s\) навишта мешавад.

Se — селен, \(Z=34\):

\[ 1s^2\,2s^2\,2p^6\,3s^2\,3p^6\,3d^{10}\,4s^2\,4p^4 \]

ё кӯтоҳ:

\[ [\mathrm{Ar}]\,3d^{10}4s^2 4p^4 \]

Аз рӯи сатҳҳои энергетикӣ:

\[ 2,\;8,\;18,\;6 \]

Ni — никел, \(Z=28\):

\[ 1s^2\,2s^2\,2p^6\,3s^2\,3p^6\,3d^8\,4s^2 \]

ё кӯтоҳ:

\[ [\mathrm{Ar}]\,3d^8 4s^2 \]

Аз рӯи сатҳҳои энергетикӣ:

\[ 2,\;8,\;16,\;2 \]

Санҷиш:

• Se: \(2+2+6+2+6+10+2+4=34\) ✅
• Ni: \(2+2+6+2+6+8+2=28\) ✅

Эзоҳ: ҳангоми пуркунӣ аввал \(4s\), баъд \(3d\) пур мешавад, вале дар навишти сохти электронӣ одатан \(3d\) пеш аз \(4s\) навишта мешавад.

As — арсен, \(Z=33\):

\[ 1s^2\,2s^2\,2p^6\,3s^2\,3p^6\,3d^{10}\,4s^2\,4p^3 \]

ё кӯтоҳ:

\[ [\mathrm{Ar}]\,3d^{10}4s^2 4p^3 \]

Аз рӯи сатҳҳои энергетикӣ:

\[ 2,\;8,\;18,\;5 \]

Br — бром, \(Z=35\):

\[ 1s^2\,2s^2\,2p^6\,3s^2\,3p^6\,3d^{10}\,4s^2\,4p^5 \]

ё кӯтоҳ:

\[ [\mathrm{Ar}]\,3d^{10}4s^2 4p^5 \]

Аз рӯи сатҳҳои энергетикӣ:

\[ 2,\;8,\;18,\;7 \]

Санҷиш:

• As: \(2+2+6+2+6+10+2+3=33\) ✅
• Br: \(2+2+6+2+6+10+2+5=35\) ✅

Эзоҳ: ҳарду элемент дар зерсатҳи \(4p\) пур мешаванд: дар As — 3 электрон, дар Br — 5 электрон.

Kr — криптон, \(Z=36\):

\[ 1s^2\,2s^2\,2p^6\,3s^2\,3p^6\,3d^{10}\,4s^2\,4p^6 \]

ё кӯтоҳ:

\[ [\mathrm{Ar}]\,3d^{10}4s^2 4p^6 \]

Аз рӯи сатҳҳои энергетикӣ:

\[ 2,\;8,\;18,\;8 \]

V — ванадий, \(Z=23\):

\[ 1s^2\,2s^2\,2p^6\,3s^2\,3p^6\,3d^3\,4s^2 \]

ё кӯтоҳ:

\[ [\mathrm{Ar}]\,3d^3 4s^2 \]

Аз рӯи сатҳҳои энергетикӣ:

\[ 2,\;8,\;11,\;2 \]

Санҷиш:

• Kr: \(2+2+6+2+6+10+2+6=36\) ✅
• V: \(2+2+6+2+6+3+2=23\) ✅

Эзоҳ: ҳангоми пуркунӣ аввал \(4s\), баъд \(3d\) пур мешавад, вале дар навишти сохти электронӣ одатан \(3d\) пеш аз \(4s\) навишта мешавад.

Дар ҳолати асосӣ сохти электронии Mn (\(Z=25\)):

\[ \mathrm{Mn}:\ [\mathrm{Ar}]\,3d^5\,4s^2 \]

Кабати берунаи атом \(n=4\) дар ҳолати асосӣ:

\[ 4s^2 \]

Дар ҳолати барангехта як электрон аз \(4s\) метавонад ба \(4p\) гузарад:

\[ \boxed{4s^1\,4p^1} \]

Сохти пурраи атом дар ин ҳолат:

\[ \boxed{\mathrm{Mn^*}: [\mathrm{Ar}]\,3d^5\,4s^1\,4p^1} \]

Инчунин ҳолати барангехтаи дигар имконпазир аст — ҳар ду электрони \(4s\) ба \(4p\) гузаранд:

\[ \boxed{4s^0\,4p^2} \]

ё дар шакли пурра:

\[ \mathrm{Mn^*}: [\mathrm{Ar}]\,3d^5\,4p^2 \]

Аз ҳама содда ва маъмултарин ҳолати барангехта:

\[ \boxed{4s^1 4p^1} \]

Электронҳои \(3d^5\) дар ин ҳолат тағйир намеёбанд, зеро онҳо ба қабати дохилии \(n=3\) тааллуқ доранд.

Хуб, бо забони соддатар мефаҳмонам. 🙂

1. Аввал ҳолати асосӣ (оддӣ) — ҳамин тавр атом дар табиат ҳаст:

\[ \mathrm{Mn}:\ 1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^6 3d^5 4s^2 \]

25 электрон. Ҳама ҷойҳои худро гирифтаанд.

2. Кабати берунӣ кадом аст?

Кабатҳо аз рӯи рақами \(n\): \(n=1,2,3,4\). Кабати берунӣ — \(n=4\). Дар он ҳозир:

\[ 4s^2 \]

(Электронҳои \(3d^5\) дар кабати \(n=3\) ҳастанд, бинобар ин ба кабати берунӣ дохил намешаванд.)

3. Ҳолати барангехта чист?

Атом энергия мегирад → як электрон аз ҷои худ ба ҷои холӣ меҷаҳад. Дар кабати \(n=4\) ҷои холӣ — ин зерсатҳи \(4p\):

\[ 4s \rightarrow 4p \]

Пас як электрон аз \(4s\) мегузарад ва ҳосил мешавад:

\[ \boxed{4s^1\,4p^1} \]

4. Санҷиш: пеш 2 электрон дар \(n=4\) буд (\(4s^2\)), ҳоло ҳам 2 электрон — танҳо ҷояшон дигар шуд: \(1+1=2\) ✅ Шумораи умумии электронҳо тағйир намеёбад, фақат ҷойгиршавӣ.

Барои фаҳмидан: тасаввур кун синфхона — ҳама ҷойҳо пур. Як хонанда ба ҷои холии қатори дигар мегузарад. Ҳамин "гузаштан" — ҳолати барангехта аст.

Оё ҳозир фаҳмо шуд, ё кадом қисмашро боз шарҳ диҳам?

Ба дафтар ҳамин тавр нависед — кӯтоҳ ва тоза:

Mn — марганец, \(Z=25\)

1) Ҳолати асосӣ:

\[ \mathrm{Mn}:\ 1s^2\,2s^2\,2p^6\,3s^2\,3p^6\,3d^5\,4s^2 \]

ё кӯтоҳ:

\[ [\mathrm{Ar}]\,3d^5\,4s^2 \]

2) Кабати беруна (\(n=4\)) дар ҳолати асосӣ:

\[ 4s^2 \]

3) Ҳолати барангехта — як электрон аз \(4s\) ба \(4p\) мегузарад:

\[ 4s^2 \rightarrow 4s^1 4p^1 \]

\[ \boxed{\mathrm{Mn^*}: [\mathrm{Ar}]\,3d^5\,4s^1\,4p^1} \]

4) Кабати беруна дар ҳолати барангехта:

\[ \boxed{4s^1\,4p^1} \]

Барои худ қайд кунед: электронҳои \(3d^5\) тағйир намеёбанд, зеро онҳо дар кабати дохилӣ (\(n=3\)) мебошанд. Шумораи умумии электронҳо ҳамон 25 ме монад: \(18+5+1+1=25\). ✅

Br — бром, \(Z=35\)

1) Ҳолати асосӣ:

\[ \mathrm{Br}:\ [\mathrm{Ar}]\,3d^{10}4s^2 4p^5 \]

Кабати беруна:

\[ 4s^2 4p^5 \]

2) Ҳолати барангехта: як электрон аз \(4p\) ба \(4d\) мегузарад:

\[ 4p^5 \rightarrow 4p^4 4d^1 \]

\[ \boxed{\mathrm{Br^*}: [\mathrm{Ar}]\,3d^{10}4s^2 4p^4 4d^1} \]

Кабати беруна дар ҳолати барангехта:

\[ \boxed{4s^2 4p^4 4d^1} \]

Санҷиш:
\[ 18+10+2+4+1=35 \] Шумораи электронҳо ҳамон \(35\) ме монад ✅

Ni — никел, \(Z=28\)

1) Ҳолати асосӣ:

\[ \mathrm{Ni}:\ [\mathrm{Ar}]\,3d^8 4s^2 \]

Кабати беруна (\(n=4\)):

\[ 4s^2 \]

2) Ҳолати барангехта: як электрон аз \(4s\) ба \(4p\) мегузарад:

\[ 4s^2 \rightarrow 4s^1 4p^1 \]

\[ \boxed{\mathrm{Ni^*}: [\mathrm{Ar}]\,3d^8 4s^1 4p^1} \]

Кабати беруна дар ҳолати барангехта:

\[ \boxed{4s^1 4p^1} \]

Санҷиш:

\[ 18+8+1+1=28 \]

Шумораи электронҳо ҳамон \(28\) ме монад ✅

Nd — неодим, \(Z=60\)

1) Ҳолати асосӣ:

\[ \mathrm{Nd}:\ [\mathrm{Xe}]\,4f^4\,6s^2 \]

ё пурра:

\[ 1s^2\,2s^2\,2p^6\,3s^2\,3p^6\,3d^{10}\,4s^2\,4p^6\,4d^{10}\,4f^4\,5s^2\,5p^6\,6s^2 \]

2) Кабати беруна (\(n=6\)) дар ҳолати асосӣ:

\[ 6s^2 \]

3) Ҳолати барангехта — як электрон аз \(6s\) ба \(6p\) мегузарад:

\[ 6s^2 \rightarrow 6s^1 6p^1 \]

\[ \boxed{\mathrm{Nd^*}: [\mathrm{Xe}]\,4f^4\,6s^1 6p^1} \]

4) Кабати беруна дар ҳолати барангехта:

\[ \boxed{6s^1 6p^1} \]

Санҷиш:

\[ 54+4+1+1=60 \]

Шумораи электронҳо ҳамон \(60\) ме монад ✅

Sb — сурьма, \(Z=51\)

1) Ҳолати асосӣ:

\[ \mathrm{Sb}:\ [\mathrm{Kr}]\,4d^{10}5s^2 5p^3 \]

ё пурра:

\[ 1s^2\,2s^2\,2p^6\,3s^2\,3p^6\,3d^{10}\,4s^2\,4p^6\,4d^{10}\,5s^2\,5p^3 \]

Кабати беруна (\(n=5\)) дар ҳолати асосӣ:

\[ \boxed{5s^2 5p^3} \]

2) Ҳолати барангехта — як электрон аз \(5p\) ба \(5d\) мегузарад:

\[ 5p^3 \rightarrow 5p^2 5d^1 \]

\[ \boxed{\mathrm{Sb^*}: [\mathrm{Kr}]\,4d^{10}5s^2 5p^2 5d^1} \]

Кабати беруна дар ҳолати барангехта:

\[ \boxed{5s^2 5p^2 5d^1} \]

Санҷиш:

\[ 36+10+2+2+1=51 \]

Шумораи электронҳо ҳамон \(51\) ме монад ✅

Bi — висмут, \(Z=83\)

1) Ҳолати асосӣ:

\[ \mathrm{Bi}:\ [\mathrm{Xe}]\,4f^{14}5d^{10}6s^2 6p^3 \]

ё пурра:

\[ 1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^6 3d^{10}4s^2 4p^6 4d^{10}4f^{14}5s^2 5p^6 5d^{10}6s^2 6p^3 \]

2) Кабати беруна (\(n=6\)) дар ҳолати асосӣ:

\[ \boxed{6s^2 6p^3} \]

3) Ҳолати барангехта — як электрон аз \(6p\) ба \(6d\) мегузарад:

\[ 6p^3 \rightarrow 6p^2 6d^1 \]

\[ \boxed{\mathrm{Bi^*}: [\mathrm{Xe}]\,4f^{14}5d^{10}6s^2 6p^2 6d^1} \]

4) Кабати беруна дар ҳолати барангехта:

\[ \boxed{6s^2 6p^2 6d^1} \]

Санҷиш:

\[ 54+14+10+2+2+1=83 \]

Шумораи электронҳо ҳамон \(83\) ме монад ✅

Барои дафтар: ин як ҳолати имконпазири барангехта аст; электронҳои қабатҳои дохилӣ (\(4f^{14}\), \(5d^{10}\)) тағйир намеёбанд.