кыргыз тилден
Кыска жооп: Сүрөт боюнча көркөм сүрөттөө менен илимий-тарыхый баяндоону айкалыштырган чакан текст түзүү керек. Астында ошол эки багытты тексттен далилдеп көрсөтөсүң.
Үлгү текст: «Эки маданияттын жолугушуусу»
Тоо этегиндеги жашыл өрөөндө Токтогул буттарын бүктөп отуруп, комузун чертип ырдайт. Комузунун обону тоолорго жаңыргандай, айланага тарайт. Жанында орус музыка изилдөөчүсү А. В. Затаевич кунт коюп угуп, акындын обондорун кагазга түшүрүп жатат. Ал кыргыз элинин музыкасын жыйнап, кийинки муундарга жеткирүүгө салым кошкон. Сүрөттө акындын өнөрү менен изилдөөчүнүн эмгеги беттешкен. Бул — эки маданияттын жолугушуусу.
Эки түрдүн элементтерин далилдөө
- Көркөм стиль жана сүрөттөө: «жашыл өрөөндө», «тоолорго жаңыргандай», «кунт коюп» деген сөздөр образдуу сүрөттөөнү, эпитетти жана салыштырууну түзөт.
- Илимий-публицистикалык баяндоо: «музыка изилдөөчүсү А. В. Затаевич», «обондорун кагазга түшүрүп», «элдик музыканы жыйнап, кийинки муундарга жеткирүүгө салым кошкон» деген так маалымат жана тыянак бар. Бул фактыга таянган баяндоону көрсөтөт.
Ушундай текстти өзүң кантип жазасың?
- Ким? Кайда? Эмне кылып жатат? — Токтогул комуз чертип, Затаевич угуп жатат.
- 2–3 образдуу деталь кош: тоо, чөп, комуздун үнү, көз карашы.
- 1–2 так факты киргиз: Затаевич — музыка изилдөөчү; ал элдик обондорду жаздырган.
- Тыянак жаз: сүрөт өнөр менен илимдин, эки маданияттын жолугушуусун көрсөтөт.
- Акырында кайсы сөздөр көркөм стилге, кайсылары илимий баяндоого таандык экенин белгиле.
Текшерүү: текстинде сүрөттөгү эки адам, алардын аракети, кеминде эки стилдин белгиси жана өзүнчө аталыш болушу керек.
Обсуждение
8 сообщенийМага ощум жазгандай кылып тузуп берчи
«Комуз үнү тоолордо жаңырганда»
Күн тоо кыркаларынан жылып, өрөөндү алтын нурга ороп турган. Жашыл чөптүн үстүндө буттарын бүктөп отурган Токтогул комузун көкүрөгүнө кысып, кылымдардан бери угулуп келген обонду черте баштады. Комуздун үнү шамалга аралашып, аскаларга урунуп, кайра тоо этегине жаңырып кайтты. Акындын көзү алыска, кар баскан чокуларга тигилип, жүзүндө ойлуу тынчтык жаткан.
Анын жанында орус музыка изилдөөчүсү Александр Викторович Затаевич отурат. Ал акындын обонун кунт коюп угуп, ар бир үндү нотага түшүрүп, кагазга так жазып баратат. Затаевич кыргыз элдик музыкасын жыйноо жана изилдөө ишин жүргүзгөн окумуштуу болгон. Анын эмгегинин аркасында эл оозунда гана жашап келген көптөгөн обондор жазылып калып, кийинки муундарга жеткен. Бул иш кыргыз маданиятын сактоодо чоң мааниге ээ.
Сүрөттө эки адамдын эмгеги беттешкен: бири өз өнөрү менен элдин жанын ачат, экинчиси ошол өнөрдү илимий жол менен каттап, тарыхка калтырат. Демек, бул жөн гана эки адамдын жолугушуусу эмес — эки маданияттын, өнөр менен илимдин жолугушуусу.
Текшерүү үчүн (мугалим сураса):
- Көркөм сүрөттөө: «алтын нурга ороп», «аскаларга урунуп», «ойлуу тынчтык» — эпитет, метафора, образдуу сүрөт.
- Илимий-тарыхый баяндоо: Затаевичтин ким экени, эмгегинин мааниси, так фактылар жана тыянак.
Керек болсо, тексти кыскартып (100–120 сөзгө) же акыркы абзацсыз гана бере алам — айт.
Кичине башкача анан орточо болсун
«Тоо койнундагы обон»
Күн батышка эңкейип, тоо этегин жумшак жарыкка бөлөгөн кезде Токтогул комузун чертип отурду. Комуздун үнү шамал менен аралашып, аскалардан жаңырып, кең өрөөндү толтурду. Акындын көзү алыскы чокуларга тигилип, жүзүндө терең ой жатты.
Жанында орус музыка изилдөөчүсү А. В. Затаевич кунт коюп угуп, акындын обондорун кагазга түшүрүп жатты. Ал кыргыз элдик музыкасын жыйнап, изилдеген окумуштуу эле. Анын эмгегинин аркасы менен көптөгөн обондор жазылып, кийинки муундарга жетти. Сүрөттө өнөр менен илимдин, эки маданияттын жолугушуусу чагылдырылган.
Көркөм сүрөттөө: «жумшак жарыкка бөлөгөн», «аскалардан жаңырып», «терең ой». Илимий-тарыхый баяндоо: Затаевичтин эмгеги жана элдик музыканы сактоодогу мааниси.
Ото коркомдоштун кереги жок
«Комуз жана изилдөөчү»
Тоо этегинде, жашыл өрөөндө Токтогул комуз чертип отурат. Ал комузун кармап, обон чыгарып жатат. Анын жанында орус музыка изилдөөчүсү А. В. Затаевич отурат. Ал акындын обонун угуп, нотага жазып алат.
Затаевич кыргыз элдик музыкасын жыйнап, изилдеген окумуштуу болгон. Ал көптөгөн элдик обондорду кагазга түшүрүп калтырган, ошондуктан алар бүгүнкү күнгө чейин жеткен. Сүрөттө акындын өнөрү жана изилдөөчүнүн эмгеги көрсөтүлгөн.
Сүрөттө эки нерсе байкалат: биринчиден, Токтогулдун комуз чертип жатканы — бул сүрөттөө; экинчиден, Затаевичтин ким экени жана эмне кылганы — бул тарыхый маалымат.
Ушундай эле ыкма менен өзүң да жаза аласың: эмнени көрүп жатканыңды жөнөкөй сүйлөм менен айт, анан бир-эки так факты кош.
Кичине узарт
«Комуз жана изилдөөчү»
Тоо этегинде, жашыл өрөөндө Токтогул комуз чертип отурат. Ал комузун көкүрөгүнө кармап, обон чыгарып жатат. Анын жанында орус музыка изилдөөчүсү А. В. Затаевич отурат. Ал акындын обонун кунт коюп угуп, нотага жазып алат. Экөө тең бир ишке — обонду сактоого — катышып жатышат.
Затаевич кыргыз элдик музыкасын жыйнап, изилдеген окумуштуу болгон. Ал көптөгөн элдик обондорду кагазга түшүрүп калтырган, ошондуктан алар бүгүнкү күнгө чейин жеткен. Токтогул болсо ошол обондорду элге жеткирген акын катары белгилүү. Сүрөттө акындын өнөрү жана изилдөөчүнүн эмгеги көрсөтүлгөн.
Сүрөттө эки нерсе байкалат: биринчиден, Токтогулдун комуз чертип жатканы — бул сүрөттөө; экинчиден, Затаевичтин ким экени жана эмне кылганы — бул тарыхый маалымат. Ошондуктан текстте сүрөттөө менен тарыхый баяндоо аралашып келет.
Ушундай эле ыкма менен өзүң да жаза аласың: эмнени көрүп жатканыңды жөнөкөй сүйлөм менен айт, анан бир-эки так факты кош.
