тема. тукум куучулук жана озгоргучтук
Кыскача жооп
Тукум куучулук — организмдин белгилерин жана өнүгүү өзгөчөлүктөрүн кийинки муунга берүү жөндөмдүүлүгү. Өзгөргүчтүк — организмдин жаңы белгилерди алуу жөндөмдүүлүгү.
Бул эки касиет карама-каршы эмес: тукум куучулук туруктуулукту, өзгөргүчтүк ар түрдүүлүктү камсыз кылат. Экөөнү тең генетика илими изилдейт (негиздөөчүсү Г. Мендель).
Негизги баскычтар
1. Тукум куучулуктун материалдык негизи — бул тизмек:
ДНК → ген → хромосома → генотип → фенотип
- Ген — белгини аныктаган ДНКнын бөлүгү.
- Генотип — организмдин бардык гендеринин жыйындысы.
- Фенотип — сырттан көрүнгөн белгилер (генотип + чөйрө).
2. Өзгөргүчтүк эки топко бөлүнөт:
| Түрү | Себеби | Тукумга берилеби? |
|---|---|---|
| Мутациялык | ДНКдагы туруктуу өзгөрүү | Ооба |
| Комбинативдик | Ата-эненин гендеринин жаңы айкалышы (мейоз, кроссинговер, уруктануу) | Ооба |
| Модификациялык | Чөйрөнүн таасири (реакция нормасынын чегинде) | Жок |
Мутациялык жана комбинативдик бирге тукум куучулук өзгөргүчтүк деп аталат, анткени генотип өзгөрөт.
3. Эң маанилүү айырма — модификациялык өзгөргүчтүк: генотип өзгөрбөйт, белги белгилүү чөйрөдө гана көрүнөт жана тукумга берилбейт.
- Тоодо өскөн өсүмдүктүн пакираак болушу
- Күн тийген жерде теринин караңгыланышы
- Жакшы жер семирткичтелген эгиндин бийик өсүшү
4. Эмне үчүн маанилүү: тукум куучулук — түрдүн туруктуулугу; өзгөргүчтүк — табигый тандалууга материал, демек эволюциянын жана селекциянын негизи.
Текшерүү
Өзүңдү текшер: бирдей эгиздердин генотиби окшош. Эмне үчүн алардын фенотиби (салмагы, булчуңу, адаттары) убакыт өткөн сайын айырмаланышы мүмкүн? Жообу: бул модификациялык өзгөргүчтүк — чөйрөнүн (тамактануу, кыймыл, жашоо шарты) таасири, ал эми генотип өзгөргөн жок.
Ал эми альбинизм (ак хайвандар, пигменттин жоктугу) — мутациялык өзгөргүчтүк, тукумга берилет.
Обсуждение
10 сообщенийКанчпект жаз
Конспект: Тукум куучулук жана өзгөргүчтүк
1. Аныктамалар
- Тукум куучулук — белгилерди жана өнүгүү өзгөчөлүктөрүн кийинки муунга берүү жөндөмдүүлүгү.
- Өзгөргүчтүк — жаңы белгилерди алуу жөндөмдүүлүгү.
- Экөөнү тең генетика изилдейт (негиздөөчүсү Г. Мендель).
2. Тукум куучулуктун материалдык негизи ДНК → ген → хромосома → генотип → фенотип
- Ген — белгини аныктаган ДНКнын бөлүгү.
- Генотип — бардык гендердин жыйындысы.
- Фенотип — сырттан көрүнгөн белгилер (генотип + чөйрө).
3. Өзгөргүчтүктүн түрлөрү
| Түрү | Себеби | Тукумга берилеби? |
|---|---|---|
| Мутациялык | ДНКдагы туруктуу өзгөрүү | Ооба |
| Комбинативдик | Гендердин жаңы айкалышы (мейоз, кроссинговер, уруктануу) | Ооба |
| Модификациялык | Чөйрөнүн таасири (реакция нормасынын чегинде) | Жок |
- Мутациялык + комбинативдик = тукум куучулук өзгөргүчтүк (генотип өзгөрөт).
- Модификациялык: генотип өзгөрбөйт, тукумга берилбейт. Мисалдар: күндө караңгыланган тери, тоодо пакираак өскөн өсүмдүк.
4. Мааниси
- Тукум куучулук — түрдүн туруктуулугу.
- Өзгөргүчтүк — табигый тандалууга материал, демек эволюция менен селекциянын негизи.
Кыскартып (блок-схема түрүндө) же кеңирирэк жазып берейинби?
Кыскаарак
Конспект (кыска)
Тукум куучулук — белгилердин кийинки муунга берилиши. Өзгөргүчтүк — жаңы белгилердин пайда болушу. Экөөнү генетика изилдейт.
Негизи: ДНК → ген → хромосома → генотип → фенотип.
- Генотип — бардык гендер.
- Фенотип — сырткы белгилер (генотип + чөйрө).
Өзгөргүчтүк:
| Түрү | Тукумга берилеби? |
|---|---|
| Мутациялык | Ооба |
| Комбинативдик | Ооба |
| Модификациялык | Жок |
Мааниси: тукум куучулук — туруктуулук, өзгөргүчтүк — эволюция менен селекциянын негизи.
Мынча кыска эмес
Конспект: Тукум куучулук жана өзгөргүчтүк (орточо)
1. Аныктамалар
- Тукум куучулук — белгилерди жана өнүгүү өзгөчөлүктөрүн кийинки муунга берүү жөндөмдүүлүгү.
- Өзгөргүчтүк — организмдин жаңы белгилерди алуу жөндөмдүүлүгү.
- Экөөнү тең генетика изилдейт (негиздөөчүсү Г. Мендель).
2. Тукум куучулуктун материалдык негизи ДНК → ген → хромосома → генотип → фенотип
- Ген — белгини аныктаган ДНКнын бөлүгү.
- Генотип — организмдин бардык гендеринин жыйындысы.
- Фенотип — сырттан көрүнгөн белгилер (генотип + чөйрө).
3. Өзгөргүчтүктүн түрлөрү
| Түрү | Себеби | Тукумга берилеби? |
|---|---|---|
| Мутациялык | ДНКдагы туруктуу өзгөрүү | Ооба |
| Комбинативдик | Гендердин жаңы айкалышы (мейоз, кроссинговер, уруктануу) | Ооба |
| Модификациялык | Чөйрөнүн таасири (реакция нормасынын чегинде) | Жок |
- Мутациялык + комбинативдик = тукум куучулук өзгөргүчтүк (генотип өзгөрөт).
- Модификациялык: генотип өзгөрбөйт, тукумга берилбейт (мисалы: күндө караңгыланган тери, тоодо пакираак өскөн өсүмдүк).
4. Мааниси
- Тукум куучулук — түрдүн туруктуулугу.
- Өзгөргүчтүк — табигый тандалууга материал, демек эволюция менен селекциянын негизи.
Тукум куучулук жонундо маалымат жана код канспект
Конспект: Тукум куучулук жана генетикалык код
1. Тукум куучулук деген эмне Тукум куучулук — организмдин белгилерин жана өнүгүү өзгөчөлүктөрүн кийинки муунга берүү жөндөмдүүлүгү. Аны генетика илими изилдейт (негиздөөчүсү Г. Мендель).
2. Материалдык негиз ДНК → ген → хромосома → генотип → фенотип
- Ген — белгини аныктаган ДНКнын бөлүгү.
- Генотип — бардык гендердин жыйындысы.
- Фенотип — сырттан көрүнгөн белгилер (генотип + чөйрө).
3. Генетикалык код ДНКдагы (иРНКдагы) нуклеотиддердин тартиби менен белоктогу аминокислоталардын тартибинин ортосундагы байланышты аныктаган система.
- Бирдиги — кодон: 3 нуклеотид = 1 аминокислота.
- 4 нуклеотидден 4³ = 64 кодон түзүлөт, алар 20 аминокислотаны коддойт.
- 61 кодон — «маанилүү», 3 — токтотуучу (УАА, УАГ, УГА). АУГ — старт-кодон (метионин).
| Касиети | Мааниси |
|---|---|
| Триплеттүүлүк | 1 аминокислота = 3 нуклеотид |
| Универсалдуулук | Бардык организмдерде бирдей иштейт |
| Спецификалуулук | Бир кодон — бир гана аминокислота |
| Кайталанмастык | Бир аминокислотаны бир нече кодон коддойт |
| Үзгүлтүксүздүк | Кодондордун ортосунда «бош орун» жок |
| Коллинеардуулук | Гендеги кодондордун тартиби белоктогу аминокислоталардын тартибине туура келет |
4. Код кантип иштейт ДНК → транскрипция (ядродо) → иРНК → трансляция (рибосомада) → белок.
5. Менделдин закондору
- Биринчи муундун бир түрдүүлүгү (доминанттык).
- Ажыроо закону — 3 : 1.
- Белгилердин көз карандысыз тукум куучулугу.
6. Өзгөргүчтүк (кыскача)
| Түрү | Тукумга берилеби? |
|---|---|
| Мутациялык | Ооба |
| Комбинативдик | Ооба |
| Модификациялык | Жок |
7. Мааниси Тукум куучулук — түрдүн туруктуулугу, өзгөргүчтүк — табигый тандалууга материал, демек эволюция менен селекциянын негизи.
Эгер «код» деп башка нерсени түшүнгөн болсоң (мисалы, кыска конспект керек болсо), айтып кой — ошого ылайыктап берем.
Кыскаарак
Конспект: Тукум куучулук жана генетикалык код (кыска)
1. Тукум куучулук — белгилердин кийинки муунга берилиши. Изилдейт: генетика (Г. Мендель).
2. Негизи: ДНК → ген → хромосома → генотип → фенотип
- Ген — белгини аныктаган ДНКнын бөлүгү.
- Генотип — бардык гендер; фенотип — сырткы белгилер (генотип + чөйрө).
3. Генетикалык код — нуклеотиддердин тартиби менен аминокислоталардын тартибинин байланышы.
- 3 нуклеотид (кодон) = 1 аминокислота; 4³ = 64 кодон → 20 аминокислота.
- 61 кодон — маанилүү, 3 — токтотуучу (УАА, УАГ, УГА); АУГ — старт.
| Касиети | Мааниси |
|---|---|
| Триплеттүүлүк | 1 аминокислота = 3 нуклеотид |
| Универсалдуулук | Бардык организмдерде бирдей |
| Спецификалуулук | Бир кодон — бир аминокислота |
| Кайталанмастык | Бир аминокислотаны бир нече кодон коддойт |
4. Код кантип иштейт: ДНК → транскрипция (ядро) → иРНК → трансляция (рибосома) → белок.
5. Менделдин закондору: 1) биринчи муун бир түрдүү; 2) ажыроо 3 : 1; 3) белгилер көз карандысыз берилет.
6. Өзгөргүчтүк: мутациялык жана комбинативдик — тукумга берилет; модификациялык — берилбейт.
7. Мааниси: тукум куучулук — туруктуулук, өзгөргүчтүк — эволюция менен селекциянын негизи.
