Кыска жооп: Ле Шателье принциби боюнча тең салмактуулукта турган системага сырттан таасир этсек (температура, басым, концентрация), система ошол таасирди азайтуучу багытка теңдештикти жылдырат.
1. Аммиак алуу реакциясы
\[ N_2(г)+3H_2(г)\rightleftarrows 2NH_3(г)+Q \]
Бул реакцияда:
- түз багыт — экзотермиялык (\(Q\) бөлүнөт);
- газ молекулаларынын саны азаят: \(4 \rightarrow 2\).
Демек:
- Басымды жогорулатуу → теңдештик оңго, \(NH_3\) көбөйөт.
- Температураны төмөндөтүү → оңго, \(NH_3\) көбөйөт.
- Азот же суутекти кошуу → оңго жылат.
- Аммиакты алып кетүү → оңго жылат.
Практикада аммиакты жогорку басымда (\(200\text{–}300\) атм), орточо температурада (\(450\text{–}500^\circ C\)), темир катализатору менен алышат жана пайда болгон \(NH_3\) суюктукка айландырып бөлүп алышат. Себеби өтө төмөн температурада чыгым жогору болгону менен реакция өтө жай жүрөт.
2. Теңдештик:
\[ 2NO_2(г)\rightleftarrows N_2O_4(г)+Q \]
Бул жерде:
- түз багыт — экзотермиялык;
- газ молекулаларынын саны азаят: \(2 \rightarrow 1\).
| Таасир | Теңдештиктин жылышы |
|---|---|
| Температураны жогорулатуу | солго — эндотермиялык багыт |
| Температураны төмөндөтүү | оңго |
| Басымды жогорулатуу | оңго — \(N_2O_4\) тарап |
| Басымды төмөндөтүү | солго — \(NO_2\) тарап |
| \(NO_2\) кошуу | оңго |
| \(N_2O_4\) кошуу | солго |
| \(NO_2\) алып кетүү | солго |
| \(N_2O_4\) алып кетүү | оңго |
Эндотермиялык багытка жылышса, башкача айтканда температураны жогорулатсак, теңдештик солго жылат: \(N_2O_4\) азаят, \(NO_2\) көбөйөт.
Текшерүү: \(2NO_2 \rightarrow N_2O_4\) өтүшүндө газдардын саны азаят, ошондуктан басымды жогорулатсак оңго жылат. \(+Q\) оң жакта тургандыктан температураны жогорулатсак солго жылат.
Катализатор теңдештикти жылдырбайт, ал эки багытты тең тездетет.
