Задача Задача №3760660
А
А
Ле шател принцибин түшүндүр
Кыска жооп
Ле Шателье принциби (Ле Шателье — Браун принциби): эгер теңдештикте турган системага сырттан таасир тийгизсе (концентрация, басым же температураны өзгөртсө), система ошол таасирди начарлатуучу багытка жылат — б.а. пайда болгон «тоскоолдукка» каршы иштейт.
Негизги эрежелер
| Таасир | Теңдештик кайда жылат |
|---|---|
| Заттын концентрациясын көбөйтсө | Ошол зат сарпталып кетүүчү жакка |
| Заттын концентрациясын азайтса (алып салса) | Ошол зат пайда болуучу жакка |
| Басымды көбөйтсө (газдар үчүн) | Газдын моль саны аз жакка |
| Басымды азайтса | Газдын моль саны көп жакка |
| Температураны көбөйтсө | Эндотермиялык (жылуулукту сиңирүүчү) жакка |
| Температураны азайтса | Экзотермиялык (жылуулукту бөлүп чыгаруучу) жакка |
| Катализатор | Жылдырбайт — теңдештикке жетүүнү гана тездетет |
Мисал менен карайлы
\[\mathrm{N_2 + 3H_2 \rightleftharpoons 2NH_3 + Q}\]- Басымды көбөйтсөк: сол жакта 4 моль газ (1 + 3), оң жакта 2 моль. Система моль саны азыраак жакка — оңго (NH₃ тарапка) жылат.
- Температураны көбөйтсөк: түз реакция экзотермиялык (+Q), демек система жылуулукту «жеңилдетүү» үчүн солго (реагенттер тарапка) жылат.
- N₂ кошсок: система аны сарптоого аракет кылат → оңго жылат.
- NH₃ алып салсак: система аны кайра пайда кылууга аракет кылат → оңго жылат.
Өзүңдү текшер
Реакция: \(2\mathrm{SO_2} + \mathrm{O_2} \rightleftharpoons 2\mathrm{SO_3} + Q\)
- Басымды көбөйтсөк? → Сол жакта 3 моль, оң жакта 2 моль → оңго жылат.
- Температураны төмөндөтсөк? → Түз реакция экзотермиялык → оңго жылат.
- Катализатор кошсок? → Жылыш жок, теңдештик тезирээк гана орнойт.
Эреже: ар бир таасирде «система эмнени азайткысы келет?» деп сура — ошол жооп жылыш багытын берет.
