Электрондук китеп 80-83-бетти тушунуп окуп чыгуу Өсүмдүк менен жаныбардын кыймылын жана азыктануусун салыштырып, Венн диаграммасын түзүү. «Эмне үчүн бардык тирүү организмдер…
Электрондук китеп 80-83-бетти тушунуп окуп чыгуу Өсүмдүк менен жаныбардын кыймылын жана азыктануусун салыштырып, Венн диаграммасын түзүү. «Эмне үчүн бардык тирүү организмдер азыктанууга муктаж?» деген суроого 4-5 сүйлөм менен жооп жазуу
Кыскача жооп:
Өсүмдүктөр негизинен бир ордунда өсүп, жай кыймылдайт жана фотосинтез аркылуу азыкты өзү жасайт. Жаныбарлар денесин активдүү жылдырып, даяр органикалык азык менен азыктанат. Экөө тең кыймылдайт жана азыктан энергия алышат; ошондуктан азыктануу — бардык тирүү организмдер үчүн зарыл.
Венн диаграммасынын мазмуну
Дептерге эки кесилишкен тегерек тарт: сол жагы — өсүмдүктөр, оңу — жаныбарлар, ортосу — экөөнө тең жалпы.
| Өсүмдүктөргө гана мүнөздүү | Экөөнө тең жалпы | Жаныбарларга гана мүнөздүү |
|---|---|---|
| Кыймылы: негизинен бир ордунда бекийт; кыймылы жай жана өсүү менен байланышкан: жарыкка карай ийилет, чырмалып өсөт, жаш папоротниктин жалбырагы ачылат. | Кыймылы: экөө тең кыймылдашат, бирок ылдамдыгы жана ыкмасы ар башка. | Кыймылы: денесин орундан орунга активдүү жылдырат: бака секирет, гепард чуркайт, жарганат учат. |
| Азыктануусу: фотосинтез жүргүзөт; Күн энергиясын, сууну, көмүр кычкыл газын жана минералдык заттарды колдонуп, органикалык затты өзү түзөт. | Азыктануусу: азык энергия жана курулуш материалын берет; өсүү, оңдолуу жана тиричилик процесстери үчүн керек. | Азыктануусу: даяр органикалык азык менен азыктанат — өсүмдүктөрдү, башка жаныбарларды жейт; өзү фотосинтез аркылуу азык жасабайт. |
Ключевые шаги
- Салыштыруу белгилерин такта: бул жерде эки гана белги — кыймыл жана азыктануу.
- Ар бир фактыны текшер: ал эки организмге тең туурабы? Туура болсо — ортого, болбосо — четке жаз.
- Жалпыны өзгөчөдөн ажырат: «кыймылдайт» — жалпы белги; «активдүү чуркайт» — жаныбарга гана; «фотосинтездейт» — өсүмдүккө гана.
- Себеп-натыйжаны көрсөт: азык → энергия → кыймыл, өсүү, дем алуу; азык → клеткалар үчүн курулуш материалы.
Көп кетирилүүчү ката: өсүмдүктү «кыймылдабайт» же «даяр азык жейт» деп жазуу. Бул туура эмес.
«Эмне үчүн бардык тирүү организмдер азыктанууга муктаж?» — 5 сүйлөм
Азык — бардык тирүү организмдер үчүн энергиянын негизги булагы. Азыктан алынган энергия кыймылга, өсүүгө, дем алууга жана көбөйүүгө сарпталат. Азык заттар клеткаларды курууга жана бузулган бөлүктөрдү калыбына келтирүүгө материал болот. Эгер организм азык албаса, анын тиричилик процесстери бузулуп, ал өлүшү мүмкүн. Өсүмдүктөр азыкты фотосинтез аркылуу өзү жасайт, ал эми жаныбарлар даяр органикалык азык менен азыктанат; бирок экөөнө тең азыктануу зарыл.
Текшерүү: диаграммада ортодо жалпы, четте өзгөчө белгилер турат; жоопто 5 сүйлөм бар жана азыктын энергия менен курулуш материалын берүү ролу ачылган.
