Привет

Да, могу работать с кыргызским языком: понимаю текст, могу объяснять задания и отвечать по-кыргызски.

Кстати, я — ИИ-помощник ГДЗ от Новой Школы. Присылай задание — разберём. Можешь написать условие по-кыргызски, отвечу тоже по-кыргызски, если нужно.

Да, конечно — присылай фото. Только сфотографируй так, чтобы был виден весь текст условия и не было бликов: если что-то не разберу, попрошу переснять или дописать условие словами.

Жду задание 👍

Сүрөт капталынан (90°) түшкөн жана 97-көнүгүүдөгү ыр саптарындагы бош орундар так көрүнбөйт — кайсы мүчөлөр коюлушу керектигин таамай айта албайм. Телефонду түз кармап, жакындан тартып жиберсең, толук иштеп берем.

Ал арада тапшырманын принцибин түшүндүрөм:

Эмне кылуу керек

• «Мүчөлөрдү коюп» — боштуктарга сөзгө тиешелүү мүчөнү улоо.
• «Сөз айкаштарына ажырат» — текстен сөз айкаштарын таап жаз: мисалы, «алыс кеткен сапар», «жайкалган кен талаа», «жол менен басуу».
• «Булар кайсы мүчөлөр?» — ар бир уланган мүчөнүн түрүн ата.

Мүчөлөрдүн түрлөрү

• жак мүчөсү: сырдаш-а-мын, бар-а-мын;
• сан мүчөсү (көптүк): боёк-тор;
• падеж мүчөсү: жол-го (барыш);
• таандык мүчөсү: сызыг-ым;
• чак/ыңгай мүчөсү: бер-гин.

Талдоо тартиби (жогорку үлгү боюнча)

1. сөз кайсы түркүм; 2. уңгу; 3. мүчө сөз жасоочубу же сөз өзгөртүүчүбү; 4. так кайсы мүчө; 5. мааниси.

Мисалы: «жолго» — жол (зат атооч) + -го (барыш падежинин мүчөсү, сөз өзгөртүүчү).

Сүрөттү түз жана жакындан жиберчи — ошондо бардык боштуктарды толук жазып берем.

Сүрөт келген жок — азыр экранда көрүнбөй турат, ошондуктан 97-көнүгүүнү толук иштеп бере албайм. Эки жолу бар:

1. Сүрөттү кайра жибер — телефонду түз кармап, текстти жакындан, жарык жерде тарт.
2. Же ырдын саптарын жазып жибер — мен бош орундарга мүчөлөрдү коюп, сөз айкаштарына ажыратып, ар бир мүчөнүн түрүн атап берем.

Мүмкүн болсо, ошондой эле тапшырманын өзүн (окуучудан эмне талап кылынарын) кыскача жазып кой — ошондо жооп так болот.

NEWTASK деген жок — бул ошол эле 97-көнүгүүнүн уландысы, сүрөт так окулду. Төмөндө боштуктарга коюлуучу мүчөлөр жана алардын түрлөрү.

1. Ыр саптары

Тобокелге салып чыктым башымды, Намысым күч, болбойт сага утулсам.

(дептердеги жазган жообуң туура: барыш + табыш жөндөмөсү.)

Экинчи ыр:

Сенин жолуң жол экен го чытырман, Далай жандын эт жүрөгү тытылган. Бири жетсе, бири жетпей акыры, Жыргалыңдан, куралыңдан кутулган.

2. Текст (боштуктар)

3. Сөз айкаштары (ажыратуу үлгүсү)

• биздин тоолордо — таандык + жөндөмө
• бүркүттөрдүн бир нече түрү — илик + таандык
• алардын эң чоңу — илик + таандык
• көк чөпкө жан кирген — барыш
• жолго чыгышым керек — барыш + таандык
• кең талаадан жолду басып — чыгыш + табыш
• айылыма барамын — таандык + жак мүчөсү
• жаңы түркүн боёктор — сан мүчөсү
• сүрткөн сызыгында обону угулсун — жатыш + таандык

4. Эреже (эстеп кал)

• Жөндөмөлөр: илик -нын/-дын/-тын, барыш -га/-ге/-го/-гө, жатыш -да/-де/-до/-дө, табыш -ны/-ды/-ты, чыгыш -дан/-ден/-дон/-дөн.
• Таандык: 1-жак -ым/-им, 2-жак -ың/-иң, 3-жак -ы/-и/-сы/-си.
• Жак мүчөсү: -мын/-мин, -сың/-сиң, -быз/-биз…
• Мүчө уңгуга үндөштүк боюнча уланат: тоолор-до, бирок чөп-кө (к → г/к алмашуусу).

Эскертүү: ыр саптарындагы боштуктарга бир нече туура вариант болушу мүмкүн (мисалы, «Далай жандын…»). Эгер мугалим башка вариант айтса, ошону менен салыштырып көрөбүз.

Кыскача жооптор (окуулуктун 1–10-суроолору боюнча):

1. Сүйлөмдөгү сөздөр маани жана грамматикалык жактан тең (тең байланыш) же бири экинчисине баш ийет (багыныңкы байланыш) — ошондуктан экиге бөлүнөт. Ыкташуу, таандык, башкаруу, ээрчишүү — баары багыныңкы байланышка кирет.

2. Ээрчишүүдө. Каражат: сөз тартиби, маани жана интонация; мүчө катышпайт. Мисалы: «тез жүгүрүү», «абдан кооз».

3. Ыкташууда багындыруучу сөз — зат атооч, багыныңкы — сын, сан, ат атооч: «бийик тоо», «беш окуучу», «ушул шаар».

4. «Ыкташуу» — ылайыкташуу, шайкеш келүү дегенди билдирет: багыныңкы сөз багындыруучу сөздүн грамматикалык формасына (сан, жөндөмө) ылайыкташат, ошон үчүн ошондой аталат.

5. Таандык маани эки көрсөткүч менен берилет: багыныңкы — илик жөндөмөдө («мектептин»), багындыруучу — таандык мүчөдө («эшиги»). Бирөө түшүп калышы мүмкүн: «мектеп эшиги», «Асан үйү» (оозеки кепте) — себеби таандык мүчө жана сөз тартиби маанини сактап турат.

6. Багындыруучу сөз багыныңкыга таандык болот: «Асандын китеби» — китеп Асанга таандык. «Таандык» — бир нерсеге тиешелүү, ошого ээлик кылуу деген маани.

7. Таандык мамиле негизинен буюм-заттардын мамилеси болгондуктан, түйөлдөрү зат атоочтон болот. Башка түркүмдөр заттык мааниде келгенде: «менин келгеним», «акылдуунун сөзү», «биздин үй».

8. «Мектептин бакчасы», «Асандын китеби» — грамматикалык мааниси: таандыктык (бир нерсенин экинчи нерсеге же адамга тиешелүүлүгү).

9. Башкаруу — багындыруучу сөз багыныңкы сөздүн белгилүү жөндөмөдө турушун талап кылат: «китепти окуу», «үйгө баруу». Багындыруучу сөз башкарат, багыныңкы баш ийет.

10. Жөндөмө мүчөлөрү аркылуу байланышат. Маанилери: объект («китеп окуу»), багыт/орун («мектепке баруу»), курал («калем менен жазуу»), себеп («оорудан келбей калуу»). Жөндөмө алмашса, маани өзгөрөт: «китеп окуу» — «китептен окуу».