Осмонаалы Сыдыков " Шабдандын " портрети Жана тарыхый доордогу орду ...
Кыска жооп: Осмонаалы Сыдыков Шабдандын портретинде эл коргоочусунун, акылман башкаруучунун жана дипломаттын образын түзөт. Тарыхый доордогу орду — 19-кылымдын аягы – 20-кылымдын башындагы өткөөл мезгилде (Кокон басымы, Россия империясынын орношу, 1916-жылга чейинки чыңалуу) эл менен бийликтин ортосунда турган ири инсан.
1. «Портрет» деген эмнени билдирет Адабиятта портрет — сырткы келбет гана эмес. Талдоодо үч катмарды изде:
- тышкы: көрүнүшү, кийими, жүрүш-турушу;
- ички: акылы, эрки, адилеттүүлүгү, боорукерлиги;
- аракет: эмне кылды, кандай сүйлөдү, кандай чечим кабыл алды.
Ушул үч катмар — каалаган каармандын портретин талдоонун универсалдуу планы. Ошондуктан «Шабдан жакшы адам» деп эле койбой, ар бир мүнөздөмөгө окуя же сөз келтир.
2. Шабдандын портрети Сыдыковдун текстинде Шабдан:
- баатыр — душмандан элди коргогон, кайраттуулугу менен таанылган;
- акылман — уруу ичиндеги талаш-тартышты чечкен, сөзү өткөн;
- дипломат — бийлик өкүлдөрү менен сүйлөшүп, куралдуу кагылыштын ордуна келишимди тандаган;
- камкор — карапайым элге, жетим-жесирге, окуу-агартууга көңүл бурган.
Дал ушул касиеттер аркылуу автор «баатыр» менен «саясатчынын» бир адамга сыйган образын тартат.
3. Тарыхый доордогу орду
- Доордун белгилери: Кокон хандыгынын басымы, Россия империясынын орношу, жер-суу талашы, салык, оор социалдык абал.
- Шабдандын орду:
- уруу башчысы катары элди бириктирген;
- бийлик менен сүйлөшүү жүргүзүп, кан төгүлүүнү азайтууга аракет кылган;
- жерди, жайытты, малды сактап калууга умтулган;
- агартууга, балдарды окутууга көмөк берген.
- Жыйынтык: ал — «көпүрө» инсан: эски уруулук түзүлүш менен жаңы империялык тартиптин ортосунда турган, эки тарапты тең түшүнгөн каарман.
4. Өзүңдү текшер
- Ар бир ойго далил (окуя же цитата) барбы?
- Автордун баасы менен тарыхый фактыны ажырата алдыңбы?
- Доордун карама-каршылыгы көрүнүп турабы (баатырдык менен саясий келишим жанаша жүрөт)?
Эгер тапшырма кыска жооп (5–6 сүйлөм) болсо, 2 жана 3-пунктту эле жазсаң жетиштүү. Так цитаталарды окуу китебиңдеги үзүндүдөн ал — мен аларды ойдон чыгарбашым керек.
