Салондун реформалары жонундо класстер
Кыскача жооп
Кластердин борбору — «Солондун реформалары (б.з.ч. 594-ж., Афины)». Ал эки чоң тармакка ажырайт: экономикалык-социалдык жана саясий. Себеби Солон бир эле учурда эки башка маселени чечкен: карызга баткан дыйкандарды куткарган жана бийликти тек гана ак сөөктөрдүн колунан алып, байлыкка негизделген тартипке өткөргөн.
Кластердин түзүлүшү
СОЛОНДУН РЕФОРМАЛАРЫ (594-ж. б.з.ч.)
Афины, архонт Солон
┌────────────────────┴────────────────────┐
ЭКОНОМИКАЛЫК-СОЦИАЛДЫК САЯСИЙ
│ │
1. Сисахфия — карыздарды жоюу 1. Жарандарды имущество
2. Карыз кулчулугуна тыюу боюнча 4 класска бөлүү
3. Карыз таштарын алып салуу 2. Буле — 400 кишилик кеңеш
4. Кул кылынган жарандарды кайтаруу 3. Экклесия — элдик чогулуштун
5. Кол өнөрчүлүк менен сооданы ролун күчөтүү
өнүктүрүү (метектерди чакыруу) 4. Гелиэя — присяжныйдар соту
6. Дан экспорттоого тыюу, 5. Феттерге да чогулушка
зайтун майын экспорттоо жана сотко катышуу укугу
Ключевые шаги (принцип)
- Борборго теманы жаз. Кластер дайыма бир негизги түшүнүктөн башталат.
- 2–4 чоң тармакка бөл. Реформаларды түрү боюнча: экономика, саясат, социалдык, аскердик. Бул — «эмнеге тиешелүү?» деген суроонун жообу.
- Ар бир тармакка 3–5 кыска пункт. Бир-эки сөз менен гана: схема окулат болушу керек, абзац болуп кетпесин.
- Ар бир пунктту текшер: себеби → мазмуну → натыйжасы. Мисалы: карыз кулчулугу → сисахфия → жарандар эркин, бирок байлар нааразы.
Текшерүү
Эгер кластериңде төмөнкүлөр болсо — туура:
- 6 экономикалык-социалдык пункт (негизгиси — сисахфия жана кулчулукка тыюу);
- 5 саясий пункт (негизгиси — 4 класска бөлүү жана гелиэя);
- ар бир пункт бир сапка батат;
- борбордо дата бар: 594-ж. б.з.ч.
Башкы идея: Солондун реформалары Афинаны аристократиядан (тек боюнча бийлик) тимократияга (байлык боюнча бийлик) өткөргөн. Бирок ал толук эмес болгон: феттер бийликке келген эмес, карызды жоюуга байлар каршы чыккан — ошондуктан кийин тирания орногон.
Обсуждение
2 сообщенияСалондун реформалары жонундо маалымат
1. Ким жана эмне үчүн?
Солон — Афинынын архонту, б.з.ч. 594-ж. шайланган. Ал кезде Афины оор кризисте болгон: дыйкандар карызга батып, карызын төлөй албагандар кулга айланган жана чет өлкөлөргө сатылган. Байлар менен кедейлердин ортосунда тирешүү күчөп, тирания же согуш коркунучу жаралган. Солонду эки тарап тең (ак сөөктөр да, эл да) кабыл алган ортомчу катары шайлашкан.
2. Реформалардын төрт блогу
A. Экономикалык реформалар
- Сисахфия («жүктү алып салуу») — карыздар жоюлган, карыз каттары жокко чыгарылган.
- Карыз кулчулугуна тыюу — эми афины жаранын карызы үчүн кул кылууга болбойт.
- Карыз таштары (хорой) алынып салынган — карыз күрөөсүнө коюлган жер участоктору кайтарылган.
- Чет өлкөгө кул кылынып сатылган жарандардын кайтарылышы.
- Зайтун майын гана экспорттоого уруксат, калган азык-түлүктү чет өлкөгө сатууга тыюу (Афины азык менен өзүн камсыз кылсын).
- Кол өнөрчүлүк жана соода колдоого алынган, усталарды (метектерди) Афиныга көчүрүп келүүгө чакыруу.
- Атасы уулун кол өнөрчүлүккө үйрөтүүгө милдеттүү — үйрөтпөсө, уулу атасын карыганда багууга милдеттүү эмес.
- Салмак жана өлчөмдөрдүн бирдиктүү системасы киргизилген.
B. Социалдык реформа — жарандарды 4 класска бөлүү
Класс жерден түшкөн киреше боюнча аныкталган (тек боюнча эмес!):
| Класс | Киреше (медимн/жыл) | Укуктары |
|---|---|---|
| Пентакосиомедимндер | 500 | бардык кызматтар, архонттук |
| Гиппеи (атчандар) | 300 | жогорку кызматтар |
| Зевгиттер | 200 | орто жана төмөнкү кызматтар |
| Феттер | 200дөн аз | элдик чогулуш жана сот |
C. Саясий реформалар
- Буле — 400 кишилик кеңеш (4 уруудан 100дөн) — Экклесияга мыйзам долбоорлорун даярдап берген.
- Экклесия (элдик чогулуш) күчөтүлгөн — бардык жарандар, анын ичинде феттер да катыша алган.
- Гелиэя — элдик (присяжныйдар) соту түзүлгөн; феттер да сотчу боло алган, соттун чечимине апелляция мүмкүн болгон.
- Ареопаг (ак сөөктөр кеңеши) сакталган, бирок негизинен мыйзамдардын сакталышын көзөмөлдөгөн органга айланган.
- Бейтараптык мыйзамы: шаарда жарандык чыр чыкканда, ар бир жаран бир тарапка өтүүгө милдеттүү — байкабай калгандар жарандык укугунан ажыратылган.
3. Натыйжалар жана тарыхый мааниси
Жетишкендиктери:
- Карыз кулчулугу жоюлду — Афинынын жарандары эркин бойдон калды.
- Бийлик тектен (аристократия) байлыкка (тимократия) өттү — теги улуу болбосо да, бай адам кызматка жетти.
- Демократиянын пайдубалы түптөлдү: элдик чогулуш, сот, кеңеш.
Кемчиликтери:
- Жер кайра бөлүштүрүлгөн эмес — кедейлер жер албады, ошондуктан нааразы болушту.
- Карызды жоюуга байлар катуу каршы чыгышты.
- Феттер жогорку кызматтарга жете алган эмес.
- Солон өзү бийликти басып алуудан баш тартып, 10 жылга сапарга кетти. Кийинки тирешүүлөр Писистраттын тираниясына (б.з.ч. 560-ж.) алып келди.
4. Эстеп калууга керек
Солон — Афины демократиясынын башталышы. Ал карыз кулчулугун жойгон, бийликти мүлк цензине негиздеген, элдик сот менен кеңешти түзгөн. Бирок реформа толук эмес: социалдык теңсиздик сакталып, тиранияга жол ачылган.
Ушунун негизинде мурунку кластерди толуктай аласың: ар бир тармакка «натыйжа» деген кошумча тармакча кошуп кой.
