генетикалык код
Қысқа жауап
Генетикалық код — ДНҚ (иРНҚ) молекуласындағы нуклеотидтер ретінің ақуыздағы аминқышқылдар ретіне аударылу ережесі. Негізгі бірлігі — триплет (кодон): 3 нуклеотид = 1 аминқышқыл.
Кодтың қасиеттері (негізгі 5)
| Қасиет | Мәні |
|---|---|
| Триплеттілік | Әр аминқышқылды 3 нуклеотид кодтайды |
| Спецификалық | Бір кодон тек бір ғана аминқышқылды кодтайды |
| Артықтық (қайталану) | 61 кодон 20 аминқышқылды кодтайды, сондықтан бір аминқышқылға бірнеше кодон сәйкес келеді |
| Әмбебаптылық | Бактериядан адамға дейін бірдей |
| Үзіліссіздік | Кодондар арасында «үтір» жоқ, бір-бірінен қабаттаспайды |
64 кодонның бөлінуі: 61 — аминқышқылдарды кодтайды, 3 — тоқтау кодондары (УАА, УАГ, УГА), АУГ — бастау кодоны (метионин).
Есепті шешу алгоритмі (3 қадам)
- Транскрипция: ДНҚ-ның матрицалық тізбегінен иРНҚ құр — комплементарлық ережесі бойынша: А→У, Т→А, Г→Ц, Ц→Г.
- Бөлу: иРНҚ-ны үштіктерге бөл (3-тен бастап).
- Аудару: кодондар кестесінен әр триплетке сәйкес аминқышқылды тап.
Тексеру мысалы
ДНҚ матрицалық тізбегі: АЦГ – ТТА – ЦГА
1-қадам. иРНҚ: АЦГ→УГЦ, ТТА→ААУ, ЦГА→ГЦУ → УГЦ – ААУ – ГЦУ
2-қадам. 9 нуклеотид ÷ 3 = 3 кодон ✔
3-қадам. УГЦ → цистеин, ААУ → аспарагин, ГЦУ → аланин
Жауап: цис–асн–ала (3 аминқышқыл).
Өзін-өзі тексеру ережесі: нуклеотид саны әрқашан 3-ке бөлінуі керек; аминқышқыл саны = кодон саны = нуклеотид саны ÷ 3. Егер бөлінбесе — триплетті дұрыс бөлмегенсің.
Обсуждение
2 сообщенияКыргызча жазып бер
Кыскача жооп
Генетикалык код — ДНҚ (иРНҚ) молекуласындагы нуклеотиддердин тартибинин белоктогу аминокислоталардын тартибине которулуу эрежеси. Негизги бирдиги — триплет (кодон): 3 нуклеотид = 1 аминокислота.
Коддун касиеттери (негизги 5)
| Касиет | Мааниси |
|---|---|
| Триплеттүүлүк | Ар бир аминокислотаны 3 нуклеотид коддойт |
| Спецификалуулук | Бир кодон бир гана аминокислотаны коддойт |
| Кайталануучулук | 61 кодон 20 аминокислотаны коддойт, ошондуктан бир аминокислотага бир нече кодон туура келет |
| Универсалдуулук | Бактериядан адамга чейин бирдей |
| Үзгүлтүксүздүк | Кодондордун ортосунда «үтүр» жок, бири-бирине кабатталбайт |
64 кодондун бөлүнүшү: 61 — аминокислоталарды коддойт, 3 — токтотуучу кодондор (УАА, УАГ, УГА), АУГ — баштоочу кодон (метионин).
Маселени чыгаруу алгоритми (3 кадам)
- Транскрипция: ДНҚнын матрицалык тизмегинен иРНҚ кура — комплементардуулук эрежеси боюнча: А→У, Т→А, Г→Ц, Ц→Г.
- Бөлүү: иРНҚны үчтүктөргө бөл (3төн баштап).
- Которуу: кодондор таблицасынан ар бир триплетке туура келген аминокислотаны тап.
Текшерүү мисалы
ДНҚ матрицалык тизмеги: АЦГ – ТТА – ЦГА
1-кадам. иРНҚ: АЦГ→УГЦ, ТТА→ААУ, ЦГА→ГЦУ → УГЦ – ААУ – ГЦУ
2-кадам. 9 нуклеотид ÷ 3 = 3 кодон ✔
3-кадам. УГЦ → цистеин, ААУ → аспарагин, ГЦУ → аланин
Жооп: цис–асн–ала (3 аминокислота).
Өзүн текшерүү эрежеси: нуклеотиддердин саны ар дайым 3кө бөлүнүшү керек; аминокислоталардын саны = кодондордун саны = нуклеотиддердин саны ÷ 3. Эгер бөлүнбөсө — триплетти туура бөлгөн жоксуң.
