Манас эпосунан көз камандар үзүндүсүн билесинби
Ооба, жалпы мазмунун билем. «Көз камандар» — «Манас» эпосунун баатырдык эпизоддорунун бири. Анда Манас Көз каман (Көзкаман) деген душман жана анын жоокерлери менен беттешип, элин коргоо үчүн салгылашат. Душман күчтүү, коркунучтуу кылып сүрөттөлөт, бирок Манас эрдиги, чечкиндүүлүгү жана тапкычтыгы менен жеңишке жетет. Негизги идея — мекенди коргоо, эл биримдиги жана баатырдык.
Кантип түшүнүү керек:
- Кармашууну аныкта: ким менен ким күрөшөт жана эмне үчүн.
- Манастын сапаттарын тексттен тап: эрдик, кайрат, эл үчүн жоопкерчилик.
- Көркөм каражаттарды байка: гипербола, эпитет, салыштыруу душманды да, баатырды да ачык көрсөтөт.
- Корутунду чыгар: элдик баатыр элдин күчүн, биримдигин билдирет.
Текшерүү: эгер тексттен Манастын эрдигин жана жеңишин көрсөткөн саптарды келтирсең, жообуң негизги мазмунга туура келет. Эпостун версияларында айрым деталдар айырмаланышы мүмкүн.
Обсуждение
2 сообщенияОшол көз камандардан кийинки баардык окуяны айтып берчи Манастын өлүмүнө чейин
Кыска жообу: «Көз камандар» эпизодунан кийин «Манастын өлүмүнө» чейинки негизги окуялар төмөнкү тартипте өтөт (толук вариантында сюжет бутактап кетет, ошондуктан жалпы схеманы берем):
1. Көкөтөйдүн ашы (чоң той) Көкөтөй өлгөндөн кийин уулу Бокмурун чоң аш берет. Ашка бүт уруулар, кытай-калмак өкүлдөрү келет. Ат чабыш, күрөш, эр сайыш болот. Тойдун үстүндө ким биринчи орунду ээлейт деген талаш чыгып, Жолой, Коңурбай сыяктуу душмандар менен мамиле курч бузулат. Бул талаш кийинки чоң жортуулга түрткү берет.
2. Чоң казат (Кытайга жортуул) Манас баштаган кыргыз колу Кытайга — Эсенкан, Жолой, Коңурбайга каршы аттанат. Узак салгылашууларда Алмамбет, Чубак, Сыргак, Кошой, Бакай өз эрдиктерин көрсөтөт. Манас колду башкарып, тапкычтыгы жана кайраты менен душмандын планын бузат. Жеңишке жетишип, олжо менен Таласка кайтышат.
3. Манастын жарадар болушу Казаттын аягында (айрым варианттарда кайтып келе жатканда) Манас Коңурбайдын ууланган жебесинен оор жараат алат. Ооруп калат, аскер башчылары сарсанаа болот.
4. Каныкейдин аракети Каныкей күйөөсүн айыктырууга бар күчүн жумшайт: дары, кымыз, эмчи-домчулар. Манас бир аз жеңилдеп, эл кайра үмүттөнөт.
5. Манастын өлүмү («Семетейдин» башталышы) Жарат (же уунун таасири) кайра ачылып, Манас дүйнөдөн кайтат. Каныкейдин, Бакайдын жана бүт элдин кайгысы, кошок, сөөк коюу — Таластагы күмбөз ушуга байланышат. Ушундан кийин гана туугандарынын (анын ичинде Көз камандын балдарынын) зордук-зомбулугу башталып, Семетейдин тагдыры өнүгөт.
Эскертүү: «Манастын өлүмү» — эпостун «Манас» бөлүгүнүн аягы эмес, «Семетей» бөлүгүнүн башталышы. Ошондой эле С. Орозбаков, С. Каралаев жана окуу китептериндеги кыскартылган варианттарда окуялардын ирети жана айрым деталдар айырмаланат.
Кайсы вариант боюнча айтып берейин — С. Орозбаковдуку, С. Каралаевдики же окуу китебиндеги кыскачасы?
