Клеткалардагы кайсы процесстен улам клеткага энергия бөлүп чыгат?

Кыска жооп

Клеткага энергия клеткалык дем алуу (кырг. «клеткалык тыныгуу», орусча клеточное дыхание) процессинен бөлүнүп чыгат. Тактап айтканда, глюкозанын кычкылтек менен ажырашы (окисление) натыйжасында энергия АТФ түрүндө топтолот.

Жалпы теңдеме:

$$\mathrm{C_6H_{12}O_6 + 6O_2 \rightarrow 6CO_2 + 6H_2O + \text{энергия (АТФ)}}$$

Негизги кадамдар (принцип)

1. Гликолиз — цитоплазмада жүрөт. Глюкоза 2 молекула пируватка ажырайт, аз гана энергия (2 АТФ) бөлүнөт.
2. Кребс цикли (лимон кислотасынын цикли) — митохондриянын матриксинде жүрөт. Заттар толук ажырап, $\mathrm{CO_2}$ жана суутек (НАД·Н, ФАД·Н₂) пайда болот.
3. Электрондук транспорт чынжыры (окислителдик фосфорлаштыруу) — митохондриянын ички мембранасында жүрөт. Суутек кычкылтек менен биригип суу пайда кылат, ал эми бөлүнгөн энергиянын көп бөлүгү АТФке топтолот.

Натыйжада 1 молекула глюкозадан ~38 АТФ алынат (аэробдук шартта).

Эске тутуу керек

• Энергия бөлүп чыгаруучу процесс — дем алуу, ал эми фотосинтез тескерисинче, энергияны сиңирет (жарык энергиясын химиялык байланышка топтойт).
• Кычкылтек жок болсо анаэробдук дем алуу (ачытма) жүрөт: глюкоза толук ажырабай, энергия аз бөлүнөт (2 АТФ).

Текшерүү

Эгер суроодо «кайсы органоидде?» деп берилсе — жооп митохондрия болмок. Демек, байланыш түз: дем алуу → митохондрия → АТФ.