Кыргызча чышара аласынбы?
Ооба, кыргызча жардам бере алам: түшүндүрүп, кадамдап чыгарып берем.
Бирок азырынча тапшырманын өзү жок — «кыргызча чыгара аласыңбы?» деген суроо гана келди. Тапшырмаңды текст же сүрөт түрүндө жөнөтсөң, шартын кыргызча жазып, чечүү жолун түшүндүрүп берем.
Обсуждение
5 сообщений11.1-тапшырма. Муун жана анын түрлөрү
Муун — сөздү айтканда бир дем менен айтылган бөлүгү. Кыргыз тилинде ар бир муунда сөзсүз бир үндүү тыбыш болот. Муун сөздүн аягында кандай тыбыш турушуна жараша үч түргө бөлүнөт (сүрөттөгү үч кутуча ушуга туура келет):
1. Ачык муун — үндүү тыбыш менен бүтөт. Мисалдар: а-па, э-не, ба-ла, те-ре-зе, ма-ши-на, ки-но. (Мында муундун акыркы тыбышы: а, э, о, ө, у, ү, ы, и.)
2. Жабык муун — үнсүз (уяң эмес) тыбыш менен бүтөт: б, д, г, ж, з, к, п, с, т, ш, ч, ф, х, ц, щ. Мисалдар: кат, таш, кыш, дос, от, ки-теп, мек-теп, са-бак.
3. Туюк муун — уяң үнсүз менен бүтөт: м, н, ң, л, р, й. Мисалдар: таң, күн, жол, көл, эр, мал, жай, уул, жам-гыр.
Кыскача эстеп калуу: акыркы тыбышка кара → үндүү болсо — ачык, катуу үнсүз болсо — жабык, уяң үнсүз (м, н, ң, л, р, й) болсо — туюк.
Текшерүү үчүн үлгү: «мектеп» → мек-теп — эки муун тең жабык (п, п); «бала» → ба-ла — эки муун тең ачык; «таңкы» → таң-кы — биринчи туюк (ң), экинчи ачык (ы).
Муун жана анын турлорун эрежелерин эле жазып бер кыскача мисал дагы
Муун жана анын түрлөрү — эреже
Муун — сөздү айтканда бир дем менен айтылган бөлүгү; ар бир муунда сөзсүз бир үндүү болот.
1. Ачык муун — үндүү тыбыш менен бүтөт. Мисал: ба-ла, э-не, а-па.
2. Жабык муун — катуу үнсүз (б, д, г, ж, з, к, п, с, т, ш, ч, ф, х, ц, щ) менен бүтөт. Мисал: кат, мек-теп, таш.
3. Туюк муун — уяң үнсүз (м, н, ң, л, р, й) менен бүтөт. Мисал: таң, күн, жол, жай.
Эстеп калуу: акыркы тыбыш — үндүү болсо ачык, катуу үнсүз болсо жабык, уяң үнсүз болсо туюк.
