сен кыргыз тилден жардам Бере аласынбы

Албетте, адабият боюнча да жардам берем. Сүрөттү жөнөт — тексттен конспект жасап берем.

Жөнөткөндө эки нерсени кошумчаласаң, конспект так болот:

• кайсы класс жана кайсы тема (жазуучунун аты, чыгарманын аталышы);
• конспект кандай көлөмдө керек — кыска план түрүндөбү же толугураак жазылышпа?

Эгер сүрөттөгү текст айдаанак окулбай калса, негизги саптарын жазып жибер, ошого таянып түзөм.

«Семетей» эпосунун кыскача конспектиси
(Салкбай Каралаевдин варианты боюнча)

1. Манастан кийинки абал. Манас өлгөндөн кийин аталаш иниси Көбөш Каныкейди алмак болуп, кырк чоросу менен ордого кол салат. Манастын казына башчысы тоого бекинет.

2. Каныкейдин Букарага качуусу. Уулу Семетейди сактап калуу үчүн Каныкей Букарага качат. Ал жерде атасы Темиркан Семетей 12 жашка чыкканда чоң той берип, аны Манастын мураскору деп жарыялайт. Каныкей алтымыш асыл Тайторуну байгеге чабат.

3. Семетейдин Таласка кайтышы. Семетей өзүнө каршы чыккан карасанатай кандарды жеңет. Ал Таласка келип, атасынын күмбөзүнө барат, чоң атасы Жакыпка жана туугандарына кезигет. Абыке, Көбөш сыяктуу душмандарды да жеңет.

4. Айчүрөк менен жолугушуу. Семетей Айчүрөк менен таанышып, бири-бирин сүйүп калышат. Алар кудалашып, үйлөнүшөт.

5. Коңурбай менен күрөш. Семетей атасынын душманы Коңурбайдан өч алууга аттанат. Коңурбай көп кол менен Таласка кол салат, бирок Семетей аны жеңет. Кыргыздар кытайларды Бээжинге чейин кууп, олжо алып кайтышат.

6. Чыккынчылык жана аягы. Канчоро душмандык кылып, Семетейди алдап, Манастын күмбөзүнө алып келет. Ал жерде Кыяз кан кол салып, Семетейди жарадар кылат. Катуу бороон башталып, Кыяздын аскери кырылат, ал эми Семетей көздөн кайым болот.

Негизги идея: Эпос Семетейдин атасынын жолун улантып, эл-жерин коргоосун, душмандарды жеңишин жана туугандар арасындагы чыккынчылыкты баяндайт.

«Семетей» эпосу — кыскача конспект (9-класс)

1. Манастан кийин. Манас өлгөндөн кийин Көбөш Каныкейди алмак болуп, ордого кол салат. Уулун сактап калуу үчүн Каныкей Букарага качат.

2. Букарадагы турмуш. Семетей 12 жашка чыкканда чоң атасы Темиркан той берип, аны Манастын мураскору деп жарыялайт.

3. Таласка кайтуу. Семетей Таласка келип, атасынын күмбөзүнө барат, Жакып менен туугандарына кезигет, Абыке, Көбөш сыяктуу душмандарды жеңет.

4. Айчүрөк. Семетей Айчүрөк менен таанышып, сүйүп калышып, үйлөнүшөт.

5. Коңурбай. Семетей атасынын өчүн алууга аттанып, Коңурбайды жеңет; кыргыздар Бээжинге чейин жетип, олжо алып кайтышат.

6. Чыккынчылык жана аягы. Канчоро алдап, Семетейди күмбөзгө алып келет. Кыяз кан жарадар кылат; бороон чыгып, Кыяздын аскери кырылат, Семетей көздөн кайым болот.

Негизги идея: эл-жерди коргоо, ата салтын улантуу жана туугандар арасындагы чыккынчылык — эпостун негизги ойлору.

Эң кыскача (5 сап): Манас өлөт → Каныкей Семетейди Букарага алып качат → Семетей 12 жашында мураскор деп жарыяланат → Таласка кайтып душмандарын жеңет, Айчүрөккө үйлөнөт → Коңурбайды жеңет, бирок Канчоронун чыккынчылыгынан Кыяздан жарадар болуп, көздөн кайым болот.

Керек болсо ушуну 5-6 сапка дагы кыскартып берейин — айт.

«Семетей» эпосу — эң кыскача

1. Манас өлгөндөн кийин Көбөш Каныкейди алмак болуп, ордого кол салат.
2. Каныкей уулу Семетейди сактап, Букарага качат. 12 жашында Темиркан чоң той берип, Семетейди Манастын мураскору деп жарыялайт.
3. Семетей Таласка кайтып, атасынын күмбөзүнө барат, өзүнө каршы чыккан душмандарды жеңет.
4. Айчүрөк менен таанышып, үйлөнүшөт.
5. Коңурбай менен согушуп, жеңишке жетет, кыргыздар олжо менен кайтышат.
6. Канчоро чыккынчылык кылып, Кыяз кан кол салат. Семетей жарадар болуп, көздөн кайым болот.

Негизги идея: Семетей атасынын жолун улантып, эл-жерин коргойт; эпос душманды жеңүүнү жана туугандар арасындагы чыккынчылыкты көрсөтөт.

Жаттоо үчүн тартип: Манастын өлүмү → Букара → Талас → Айчүрөк → Коңурбай → Канчоро менен Кыяз.

Ошол эле тартипти эстесең, эпосту өз сөзүң менен айтып бере аласың.

«Чыңкожо, Толтой чатагы» — кыскача конспект

1. Чыңкожо — Семетейдин аталаш тууганы. Манаска таарынып, элден четтеп кеткен. Семетейге баш ийүүнү намысына сыйдырбайт.
2. Өзүнүн пайдасы үчүн Чыңкожо жедигер уруусунун башчысы Толтойду Семетейге каршы козутат: «Айчүрөктү өзүң ал» деп азгырат, «достуктун антын бузам» деп коркутат.
3. Толтой — элдик баатыр, бирок мүнөзү жумшак, эрки жок адам. Ал Семетейге чындап душман эмес: «Чыңкожо менен чырдашпай эле коёлу» деп бир нече жолу элдешүүнү сунуштайт.
4. Бирок Толтой Чыңкожонун эркинен чыга албай, Семетейге каршы согушка аралашат да, ошол согушта өлүп тынат.
5. Чыңкожо — намысы жок, чыккынчы: жекеме-жеке беттешүүнүн эрежесин сактабай, арам жолго барат. Бирок Семетейден жеңилет.
6. Аягында Семетей аны шыйрагын көтөрүп, ташка чаап өлтүрөт.

Негизги идея: эпостун бул бөлүгүндө туугандын чыккынчылыгы жана бийликке умтулган ач көздүк сүрөттөлөт. Чыңкожо — терс каарман, Толтой болсо өз эрки жок, тагдырга көнүп калган баатыр катары берилет. Акыры экөө тең өлөт, башкача айтканда чыккынчылык жазасыз калбайт.

Кыска план (айтып берүү үчүн): Чыңкожо ким → Толтойду козутушу → Толтойдун каршылыгы → согуш → Чыңкожонун өлүмү.

Кыйын сөздөр: аталаш — бир атадан; жедигер — уруунун аты; чатак — конфликт, чыр.

Эскертүү: биринчи сүрөт кыйшай түшкөн, бир-эки сап бурмаланды. Китебиңде башкача айтылса, ошол жерин жазып жибер — тактап берем.