99
Қысқа жауап. Мәтіндегі еліктеуіш сөздер:
| № | Еліктеуіш сөз(дер) | Нені бейнелейді? |
|---|---|---|
| 1 | бақ-бақ (бақа-бақа) | бақаның дауысы |
| 2 | жарқ-жұрқ, дыбыр-дыбыр | жарқыл мен жаңбырдың тырсылы |
| 3 | күбір-сүбір | сыбырлаған, күбірлеген үн |
| 4 | қарс | есіктің қатты жабылған дыбысы |
| 5 | әрбен-сербен | қараңғыдағы бейнелердің қалқи қозғалуы |
| 6 | жалп-жұлп | қанат қағу қимылы |
| 7 | қағы-құжы, ызы-чуу | адамдардың шу-шуы, дауыс-дыбысы |
| 8 | мөлт-мөлт | жастың тамып-тамып ағуы |
| 9 | тарс-тарс, жалт | мылтық дыбысы; жылдам қарап қалу |
| 10 | бырс-бырс, қарс | күлкі дыбысы; жабылу дыбысы |
| 11 | лап-лап | қардың ұлпа-ұлпа түсуі |
Қалай тануға болады?
Еліктеуіш сөз затты немесе қимылды нақты атамайды, оның дыбысын, қозғалысын, бейнесін көз алдыңа елестетеді.
Мысалы, «қарс» — есіктің дыбысы, «мөлт-мөлт» — тамшының бейнесі.Олар көбіне қайталанып айтылады:
тарс-тарс, дыбыр-дыбыр, мөлт-мөлт, бырс-бырс.Еліктеуіш сөздер жалғау жалғанбайды, сөйлемде көбіне пысықтауыш қызметінде жұмсалады.
Айырудың қарапайым тәсілі: сөзді алып тастап көр. Егер сөйлемнен дыбыс немесе қимыл-бейне жоғалып кетсе, ол — еліктеуіш сөз.
Тексеру.
«Мылтық тарс-тарс атылды» — «тарс-тарс» мылтықтың дыбысын бейнелейді.
«Шофер бырс-бырс күлді» — күлкінің дыбысы.
«Жасы мөлт-мөлт тамшылады» — жастың таму бейнесі.
Бұлардың барлығы затты немесе әрекетті атамайды, тек дыбыс/бейне арқылы көрсетеді. Сондықтан бұл сөздер — еліктеуіш сөздер.
Өзге мысалдар:
- Тышқан тырс-тырс етіп жүгірді.
- Бұлақ сылдыр-сылдыр ағады.
- Балалар былдыр-былдыр сөйлесті.
- Есік сықыр-сықыр етті.
- Аспанда жарқ-жұрқ етті.
