XIX к. Россия империясы.Император боюнча ЭССЕ жаз.

Мурунку жазган эссем:

XIX кылымдагы Россия империясы жана император

XIX кылымда Россия империясы Европадагы эң чоң державалардын бири болгон. Бийлик толугу менен самодержавиелуу императорго таандык эле.

• Александр I (1801–1825) — либералдык реформаларды жарыялап, аягына чыгарган эмес; 1812-жылкы Наполеонго каршы согушту жеңип, Россиянын Европадагы аброюн көтөргөн.
• Николай I (1825–1855) — бийликти катаал чыңдап, цензураны күчөткөн; Крым согушу (1853–1856) анын тушунда башталып, Россия жеңилген.
• Александр II (1855–1881) — «Реформатор-падыша»: 1861-жылы крепостнойлук укукту жоюп, сот, жергиликтүү башкаруу жана аскер реформаларын жүргүзгөн; 1881-жылы террористтер өлтүргөн.
• Александр III (1881–1894) — контрреформаларды жүргүзүп, тартипти катаалдаткан.
• Николай II (1894–1917) — акыркы император; өнөр жай өскөнү менен социалдык карама-каршылыктар күчөгөн.

Жыйынтык: императорлордун бийлиги Россиянын кеңейишине жана модернизациясына өбөлгө түзгөн, бирок реформалар менен реакциянын алмашуусу 1917-жылкы революцияга алып келген.

XIX кылымдагы Россия империясы жана император

XIX кылымда Россия империясы аянты жана калкы боюнча дүйнөдөгү эң чоң мамлекеттердин бири болгон. Мамлекетти самодержавиелуу император башкарган: мыйзам чыгаруу, аткаруу жана сот бийлиги анын колунда эле. Ошондуктан өлкөнүн тагдыры көбүнчө жаңы падышанын жеке көз карашына көз каранды болгон.

XIX кылымдын башында Александр I (1801–1825) либералдык реформаларды жарыялаган, бирок аларды аягына чыгарган эмес. 1812-жылкы Наполеонго каршы согушту жеңүү Россиянын Европадагы аброюн көтөргөн.

Николай I (1825–1855) бийликти катаал чыңдап, цензура менен полициялык көзөмөлдү күчөткөн. Анын тушунда Крым согушу (1853–1856) башталып, Россия жеңилүүгө дуушар болгон. Бул өлкөнүн артта калгандыгын көрсөтүп, реформалардын зарылдыгын далилдеген.

Александр II (1855–1881) «Реформатор-падыша» аталган: 1861-жылы крепостнойлук укукту жоюп, сот, жергиликтүү башкаруу, билим берүү жана аскер тармагында реформаларды жүргүзгөн. Бирок 1881-жылы террористтер тарабынан өлтүрүлгөн.

Александр III (1881–1894) контрреформаларга өтүп, тартипти катаалдаткан. Николай II (1894–1917) акыркы император болуп, өнөр жай өскөнү менен жумушчулардын жана дыйкандардын абалы оор бойдон калган. Социалдык карама-каршылыктар күчөп, 1917-жылкы революция империянын кулашына алып келген.

Жыйынтык: XIX кылымда Россия империясы аскердик жана аймактык жактан чыңдалганы менен, самодержавие реформаларды толук жүргүзө албай, өлкөнүн модернизациясын токтотуп койгон. Бул карама-каршылык империянын кыйрашынын негизги себеби болгон.

Декабристтер көтөрүлүшү (1825-ж.) — эссеге кошумча

1825-жылы 14-декабрда Петербургда Сенат аянтында декабристтердин көтөрүлүшү болгон. Себеби: Александр I каза болгондон кийин такка ким отураары белгисиз болуп (Константин же Николай), бул учурду пайдаланып, бийликти күч менен басып алуу.

Кыймылдын негизги программасын «Түндүк коом» (Петербург — Н. Муравьёв, К. Рылеев, С. Трубецкой) жана «Түштүк коом» (Украина — П. Пестель) түзгөн. Алар талап кылган:

• крепостнойлук укукту жоюу;
• конституция жана жарандык эркиндиктер;
• самодержавиени чектөө.

Бирок көтөрүлүш пландаштырылгандай уюшкан эмес болчу: Трубецкой аянтка келбей качып, аскерлердин бир бөлүгү гана чыккан. Жаңы император Николай I аларды артиллерия менен талкалап, көтөрүлүштү катаал баскан. Беш жетекчи (Пестель, Рылеев, Муравьёв-Апостол, Бестужев-Рюмин, Каховский) өлүм жазасына тартылып, жүздөгөн катышуучу Сибирге сүргүнгө айдалган.

Мааниси: декабристтер — Россиядагы биринчи саясий-революциялык кыймыл. Алардын идеялары (крепостнойлукту жоюу, конституция) кийинки муундарга, анын ичинде 1861-жылкы реформага таасир берген. Николай I болсо бийликти катаал чыңдоо саясатын уланткан.