Кыргызча билесинби

1-сүрөттөгү «Аракет кылгыла!»

Төрт бурчтуктун жактары:

• 1-жагы: \(c\)
• 2-жагы: \(3c\)
• 3-жагы: \(c+2\)
• 4-жагы: \(c+2\)

Периметр — бардык жактардын суммасы: \[ P=c+3c+(c+2)+(c+2)=6c+4 \]

а) \[ \boxed{P=6c+4} \]

б) \(c=4\) см болсо: \[ P=6\cdot4+4=24+4=28 \] \[ \boxed{P=28\ \text{см}} \]

2-сүрөттөгү «Аракет кылгыла!»

Берилген: \[ P=4l \]

а) \(l\)-ди туюндурабыз: \[ \boxed{l=\frac{P}{4}} \]

б) \(P=40\) болсо: \[ l=\frac{40}{4}=10 \] \[ \boxed{l=10} \]

Жооптор:

1. а) \(6c+4\); б) \(28\) см
2. а) \(l=\frac{P}{4}\); б) \(10\)

1-маселе кантип чыгарылат

1. Периметр дегени — фигуранын бардык жактарынын узундуктарынын суммасы. Демек төрт жакты кошуп жазабыз: \[ P=c+3c+(c+2)+(c+2) \]

2. Эми окшош мүчөлөрдү топтойбуз:

• \(c\)-лер: \(c+3c+c+c=6c\)
• сандар: \(2+2=4\)

3. Ошондо: \[ P=6c+4 \]

4. \(c=4\) см болгондо, \(c\)-нин ордуна 4 коёбуз: \[ P=6\cdot4+4=24+4=28\ \text{см} \]

2-маселе кантип чыгарылат

1. Берилген формула: \[ P=4l \]

2. \(l\)-ди табуу үчүн теңдеменин эки жагын тең 4кө бөлөбүз: \[ \frac{P}{4}=l \] Демек: \[ l=\frac{P}{4} \]

3. \(P=40\) болсо: \[ l=\frac{40}{4}=10 \]

Сүрөтүн кантип тартасың: жөн гана төрт бурчтук сызып, ар бир жагына узундугун жаз — 1-чисине \(c\), \(3c\), \(c+2\), \(c+2\); 2-чисине квадрат сызып, бир жагына \(l\), периметрине \(P=4l\) деп жаз.

Жок, сүрөтүң так эмес.

Сен тик бурчтук/квадрат сызып, эки гана жакты белгилегенсиң: \(c\) жана \(3c\). Ал эми биринчи мисалдагы фигурада төрт жагы тең белгилениши керек:

\[ c,\quad 3c,\quad c+2,\quad c+2 \]

Тик бурчтук кылып чийбе, анткени тик бурчтукта карама-каршы жактар барабар болушу керек. Трапеция түрүндө чий:

        c
    __________
   /          \
  / c+2    c+2 \
 /______________\
        3c

Ошондо:

\[ P=c+3c+(c+2)+(c+2)=6c+4 \]

Экинчи мисал үчүн болсо квадрат чийип, бир жагына \(l\) деп жаз, периметри \(P=4l\) болот.

Сүрөттү файл кылып жибере албайм, бирок ушундай схема түрүндө тартып берем — так ушундай кылып дептериңе чийсең болот:

Квадрат (бардык жагы барабар):

      l
  ┌────────┐
  │        │
l │        │ l
  │        │
  └────────┘
      l

Берилгени: \[ P=4l \]

Демек төрт жагы тең \(l\), ошондуктан: \[ P=l+l+l+l=4l \]

Мисал менен текшерүү (\(l=10\)):

      10
  ┌────────┐
  │        │
10│        │10
  │        │
  └────────┘
      10

\[ P=10+10+10+10=40=4\cdot10 \]

Ошондуктан: \[ l=\frac{P}{4},\qquad P=40 \Rightarrow l=\frac{40}{4}=10 \]

Эскертүү: квадраттын төрт жагы тең бирдей болушу керек — бир жагы гана узун болуп калбасын.

Депериңе негизгисин жаз: формула жана жооп. Мисал (\(l=10\)) — бул жөн гана текшерүү, сүрөтүн тартуунун кереги жок.

Депериңе ушундай жаз:

Квадраттын периметри: \[ P=4l \]

а) \(l\)-ди туюндурабыз: \[ l=\frac{P}{4} \]

б) \(P=40\) болсо: \[ l=\frac{40}{4}=10 \]

Жооп: а) \(l=\dfrac{P}{4}\); б) \(l=10\).

Ал эми квадраттын сүрөтүн тарткың келсе — жөн гана төрт жагына тең \(l\) деп жаз (сансыз).