Уланма байланышка текст тузуп берчи
Кыскача жооп — уланма байланыштагы тексттин үлгүсү:
Биздин мектепте чоң китепкана бар. Китепканада ар кандай китептер сакталат. Китептерди окуучулар үйгө алып кетишет. Окуучулар окуган китептерин кайра ордуна коюшат. Китептер ар дайым таза жана бүтүн болушу керек.
Эмне үчүн бул уланма байланыш?
Ар бир кийинки сүйлөм мурунку сүйлөмдүн аягындагы сөзгө таянып уланат:
китепкана → китепканада → китептер → окуучулар → китептер
Бул «чынжыр» сыяктуу: ой бир сүйлөмдөн экинчисине өтөт. Байланыш кайталоо, алмаштыргычтар (ал, алар, бул) же синонимдер аркылуу жасалат.
Кантип өзүң жазсаң болот:
- Теманы танда (мисалы, «Менин досум», «Күз», «Мектеп»).
- Биринчи сүйлөмдү түз.
- Экинчи сүйлөмдү биринчинин акыркы сөзүнөн же анын маанисинен улант.
- Ар бир сүйлөм мурункусу менен байланыштуу болушун текшер.
Текшерүү: тексттеги сүйлөмдөрдүн ортосунда «көпүрө» барбы? Эгер бир сүйлөм экинчисине таянбаса, байланыш үзүлгөн болот.
Обсуждение
6 сообщенийУдаалаш байланышка текст тузуп берчи
«Энем» — удаалаш байланыштагы текст
Энем — менин эң жакын адамым. Ал таң эрте ойгонуп, үй-бүлөбүзгө кам көрөт. Ал менин ар бир ийгилигиме чын жүрөктөн сүйүнөт. Ал кыйын учурда колдоп, акыл-насаат айтат. Анын мээрими мага күч берет.
Эмне үчүн бул удаалаш байланыш?
Биринчи сүйлөмдө тема аталат — энем. Кийинки сүйлөмдөрдүн баары ошол эле темага баш ийет. Алар «чынжыр» болуп бири-бирине сөзүн өткөрбөйт, тескерисинче, бир теманын айланасында катар турат.
Байланыш каражаттары:
- алмаштыргычтар: ал, анын — ар бир сүйлөмдө теманы алмаштырат;
- бирдей түзүлүш: ар бир сүйлөм «Ал + этиш» схемасы менен курулган;
- бир тема: бардыгы эне жөнүндө.
Айырмасын салыштырып көрөлү:
| Уланма байланыш | Удаалаш байланыш |
|---|---|
| Бакта алма өстү. Алма бышты. Бышкан алманы балдар жеди. | Бакта алма өстү. Ал быйыл көп түшүм берди. Анын даамы өтө таттуу. |
| Ар бир сүйлөм мурункусунун акыркы сөзүнө таянат | Сүйлөмдөр бир темага катар баш ийет |
Кантип өзүң жазсаң болот:
- Теманы танда (мисалы, «Менин шаарым», «Күз», «Досум»).
- Биринчи сүйлөмдө теманы ат.
- Кийинки сүйлөмдөрдү ал, бул, анын деген алмаштыргычтар менен башта.
- Ар бир сүйлөм тема жөнүндө жаңы маалымат берсин, бирок темадан чыкпасын.
Керек болсо, башка темага да ушундай текст түзүп бере алам же сенин текстиңди текшерип бере алам.
Башка темага жазчы
«Күз» — удаалаш байланыштагы текст
Күз келди. Ал бактардын жалбырактарын саргайтты. Ал талааларды алтын түскө боёду. Ал адамдарга жылуу кийим даярдоону эскертет. Ал кыштын жакындап келе жатканын билдирет. Күз — жомоктогудай кооз, бирок муздак мезгил.
Эмне үчүн бул удаалаш байланыш?
- Биринчи сүйлөмдө тема аталат: күз.
- Кийинки төрт сүйлөмдүн баары ошол эле темага баш ийет — «ал» деген алмаштыргыч аркылуу күзгө кайталап кайрылат.
- Сүйлөмдөр бири-биринин акыркы сөзүнө «илинбейт», тескерисинче, бир борбордун айланасында катар турат.
Текшерүү ыкмасы: биринчи сүйлөмдү алып сал. Калгандары эмне жөнүндө экенин түшүнө аласыңбы? Эгер «ал» деген сөз эмнени билдирерин таба албасаң — байланыш удаалаш эмес, үзүлгөн.
Керек болсо, «Мектеп», «Менин шаарым» же «Досум» деген темага да жазып бере алам.
Башка темага жазчы
«Мектеп» — удаалаш байланыштагы текст
Мектеп — менин экинчи үйүм. Ал таңкы коңгуроо менен эшигин ачат. Ал билимге умтулган балдарды тосуп алат. Анда мугалимдер сабак берип, окуучулар жаңы нерселерди үйрөнүшөт. Анда чыныгы достор табылып, жылуу эскерүүлөр калат. Мектеп ар бир окуучуга өз жолун табууга жардам берет.
Эмне үчүн бул удаалаш байланыш?
- Биринчи сүйлөмдө тема аталат: мектеп.
- Кийинки сүйлөмдөрдүн баары ошол эле темага баш ийет — ал, анда деген алмаштыргычтар аркылуу мектепке кайталап кайрылат.
- Сүйлөмдөр мурункусунун акыркы сөзүнө «илинбейт», тескерисинче, бир борбордун айланасында катар турат.
Текшерүү ыкмасы: биринчи сүйлөмдү алып сал. Калгандары эмне жөнүндө экенин түшүнө аласыңбы? Эгер ал, анда деген сөздөр эмнени билдирерин таба албасаң — байланыш үзүлгөн, удаалаш эмес.
Керек болсо, «Досум», «Менин шаарым» же «Жай» деген темага да жазып бере алам.
