Сөөктун тузулушун химиялык жагына

Кыска жооп:
Сөөк — химиялык жактан табигый композит: органикалык бөлүгү (негизинен коллаген белогу) жана минералдык бөлүгү (негизинен кальций фосфаты, толугураак гидроксиапатит \(\mathrm{Ca_{10}(PO_4)_6(OH)_2}\), ошондой эле \(\mathrm{CaCO_3}\), магний фосфаты) жана суудан турат. Минералдар сөөккө катуулук, коллаген ийкемдүүлүк берет.

Негизги кадамдар:

1. Органикалык бөлүк — негизинен белок коллаген. Ал була түрүндө болуп, сөөккө ийкемдүүлүк жана бышыктык берет.
2. Минералдык бөлүк — кальций жана фосфат туздары. Негизги зат: \[ \mathrm{Ca_{10}(PO_4)_6(OH)_2} \] — гидроксиапатит. Жөнөкөйлөтүп айтканда, кальций фосфаты. Кошумча \(\mathrm{CaCO_3}\) жана магний туздары да кездешет.
3. Бул минералдар майда кристаллчыктар болуп коллаген булаларынын арасына жайгашат. Ошондуктан сөөк темир-бетонго окшош: коллаген — «арматура», минерал — «бетон».
4. Жаш сөөктө органикалык зат көбүрөөк — ийкемдүү; жашы улгайган сайын минералдык зат көбөйүп, сөөк катуураак, бирок морт болот.
5. Сөөктө суу да бар; ал зат алмашууда жана сөөктүн структурасында маанилүү роль ойнойт.

Текшерүү: Эгер сөөккө суюк кычкыл таасир этсе, минералдык бөлүгү эрийт, ал эми коллаген калат — сөөк ийкемдүү болуп калат. Күйгүзгөндө органикалык бөлүк күйүп кетет, минералдык күл калат — ал морт болот. Булар сөөктүн курамында органикалык жана минералдык заттардын экөө тең бар экенин далилдейт.