1)басым деген эмне 2)каттуу заттардагы басымдын формуласы 3)басымдын бирдиги 4)турмуштук мисалдар

Question 1

Задача Задача №3763531

А

Аноним

5 дней назад · публичный вопрос

А

Аноним 5 дней назад

1)басым деген эмне 2)каттуу заттардагы басымдын формуласы 3)басымдын бирдиги 4)турмуштук мисалдар

Answer

1) Басым деген эмне

Басым — бул бетке перпендикуляр (тик) багытта аракет эткен күчтүн ошол беттин аянтына болгон катышы. Башкача айтканда, басым ошол эле күч канчалык кичине аянтка «түшкөнүн» көрсөтөт.

Түшүнүү үчүн негизги ой: күч ошол эле болсо да, аянт кичирейген сайын басым чоңоёт, аянт чоңойгон сайын басым азаят.

2) Катуу заттардагы басымдын формуласы

$$p = \frac{F}{S}$$

$p$ — басым;
$F$ — бетке тик аракет эткен күч (көп учурда салмак: $F = mg$, мында $m$ — масса, $g \approx 9{,}8\ \text{Н/кг}$);
$S$ — күч түшкөн беттин аянты.

Эскертүү: катуу затта басым күчтүн багыты боюнча берилет (суюктук менен газдагыдай бардык жакка бирдей эмес).

3) Басымдын бирдиги

Халыкаралык системада (СИ) басымдын бирдиги — паскаль (Па):

$$1\ \text{Па} = 1\ \frac{\text{Н}}{\text{м}^2}$$

Колдонулуучу туунду бирдиктер: $1\ \text{кПа} = 1000\ \text{Па}$, $1\ \text{МПа} = 10^6\ \text{Па}$.

4) Турмуштук мисалдар

Басымды азайтуу (аянтты чоңойтуу):

чананын, лыжанын, трактордун дөңгөлөктөрүнүн кенен беттери;
төөнүн жазы таманы, каздын баданасы;
үйдун пайдубалынын (фундамент) кенен таманы;
жумшак тошокто жатканда дене кыйналбайт.

Басымды чоңойтуу (аянтты кичирейтүү):

бычактын, балтанын курч мизу;
мыктын, ийненин учтуу болушу;
кыргычтын (кнопка) учтуу ийнеси;
тиш догдурдун аспабы.

Текшерүү үчүн мисал

Массасы $m = 50\ \text{кг}$ болгон окуучу эки буту менен турат. Бир буттун аянты $S_1 = 0{,}02\ \text{м}^2$.

$$S = 2S_1 = 0{,}04\ \text{м}^2,\qquad F = mg = 50 \cdot 9{,}8 = 490\ \text{Н}$$ $$p = \frac{490}{0{,}04} = 12,250\ \text{Па} \approx 12\ \text{кПа}$$

Эгер ал лыжа кийип, лыжанын аянты $0{,}4\ \text{м}^2$ болсо: $p = 490 / 0{,}4 \approx 1225\ \text{Па}$ — басым 10 эсе азайды. Дал ушул принцип лыжанын карга батпай жүрүшүнүн себеби.

Question 2

1)басым деген эмне 2)каттуу заттардагы басымдын формуласы 3)басымдын бирдиги 4)турмуштук мисалдар

Answer

## 1) Басым деген эмне **Басым** — бул бетке перпендикуляр (тик) багытта аракет эткен күчтүн ошол беттин аянтына болгон катышы. Башкача айтканда, басым ошол эле күч канчалык кичине аянтка «түшкөнүн» көрсөтөт. Түшүнүү үчүн негизги ой: **күч ошол эле болсо да, аянт кичирейген сайын басым чоңоёт**, аянт чоңойгон сайын басым азаят. ## 2) Катуу заттардагы басымдын формуласы $$p = \frac{F}{S}$$ - $p$ — басым; - $F$ — бетке тик аракет эткен күч (көп учурда салмак: $F = mg$, мында $m$ — масса, $g \approx 9{,}8\ \text{Н/кг}$); - $S$ — күч түшкөн беттин аянты. Эскертүү: катуу затта басым күчтүн багыты боюнча берилет (суюктук менен газдагыдай бардык жакка бирдей эмес). ## 3) Басымдын бирдиги Халыкаралык системада (СИ) басымдын бирдиги — **паскаль (Па)**: $$1\ \text{Па} = 1\ \frac{\text{Н}}{\text{м}^2}$$ Колдонулуучу туунду бирдиктер: $1\ \text{кПа} = 1000\ \text{Па}$, $1\ \text{МПа} = 10^6\ \text{Па}$. ## 4) Турмуштук мисалдар **Басымды азайтуу (аянтты чоңойтуу):** - чананын, лыжанын, трактордун дөңгөлөктөрүнүн кенен беттери; - төөнүн жазы таманы, каздын баданасы; - үйдун пайдубалынын (фундамент) кенен таманы; - жумшак тошокто жатканда дене кыйналбайт. **Басымды чоңойтуу (аянтты кичирейтүү):** - бычактын, балтанын курч мизу; - мыктын, ийненин учтуу болушу; - кыргычтын (кнопка) учтуу ийнеси; - тиш догдурдун аспабы. ## Текшерүү үчүн мисал Массасы $m = 50\ \text{кг}$ болгон окуучу эки буту менен турат. Бир буттун аянты $S_1 = 0{,}02\ \text{м}^2$. $$S = 2S_1 = 0{,}04\ \text{м}^2,\qquad F = mg = 50 \cdot 9{,}8 = 490\ \text{Н}$$ $$p = \frac{490}{0{,}04} = 12\,250\ \text{Па} \approx 12\ \text{кПа}$$ Эгер ал лыжа кийип, лыжанын аянты $0{,}4\ \text{м}^2$ болсо: $p = 490 / 0{,}4 \approx 1225\ \text{Па}$ — басым 10 эсе азайды. Дал ушул принцип лыжанын карга батпай жүрүшүнүн себеби.