Кыска жооп: Химиялык реакциянын ылдамдыгына заттардын табияты, концентрация, температура, заттын бетинин аянты, катализатор жана газдар үчүн басым таасир этет.
Схема жана ар бир факторго мисал:
Химиялык реакциянын ылдамдыгы
├── Заттардын табияты
│ Мисалы: магний кислота менен цинкке караганда тезирээк реакцияга кирет.
│
├── Концентрация ↑ → ылдамдык ↑
│ Мисалы: Zn + 2HCl → ZnCl₂ + H₂.
│ HCl концентрациясын көбөйтсөк, H₂ тезирээк бөлүнөт.
│
├── Температура ↑ → ылдамдык ↑
│ Мисалы: жыгачтын күйүшү температура жогорулаганда тезирээк жүрөт.
│
├── Беттин аянты ↑ (майдалоо) → ылдамдык ↑
│ Мисалы: CaCO₃ + 2HCl → CaCl₂ + H₂O + CO₂.
│ Майдаланган бор кесек боорунө караганда тезирээк реакцияга кирет.
│
├── Катализатор → ылдамдыкты өзгөртөт, көбүнчө тездетет
│ Мисалы: 2H₂O₂ → 2H₂O + O₂.
│ MnO₂ катализатору менен ажыроо тездейт.
│
└── Басым ↑ (газдар үчүн) → ылдамдык ↑
Мисалы: N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃.
Басымды жогорулатуу газдардын концентрациясын өстүрүп, реакцияны тездетет.
Эмне үчүн мындай болот: Реакция бөлүкчөлөрдүн эффективдүү кагылышуусунан жүрөт. Концентрация же басым кагылышууларды көбөйтөт, температура бөлүкчөлөрдүн кыймылын тездетет, майдалоо реакцияга кирүүчү бетти көбөйтөт, катализатор реакцияга керектүү энергия тосмосун төмөндөтөт. Заттын табияты анын химиялык активдүүлүгүн аныктайт.
Текшерүү: Ар бир факторго бирден мисал берилди; басым газдар үчүн гана маанилүү экени белгиленди.
