Иштеп бер киринди сөз коюп
Кыскача жооп
Ар бир сүйлөмгө ички сезимди билдирүүчү киринди сөздү кошуп, үтүр менен бөлүп жазабыз:
- Быйыл, кудайга шүгүр, чарбабыз эгинден мол түшүм алды. (же: бактыга жараша)
- Адамдын жашоо жолунда, тилекке каршы, кыйынчылыктар болбой койбойт.
- Кышын кырчылдаган чилдесинде да, өкүнүчтүүсү, жылкы кайтардым.
- Бир үзүм нанды сурап жеген күндөр да, аянычтуусу, болду.
Эскертүү: сүрөттө 2-сүйлөмдүн башы жана 4-сүйлөмдөгү «нан» деген сөздүн алдындагы сөз кесилип калган. Мен «жашоо жолунда» жана «үзүм» деп окудум — текшертүү үчүн китептегиден салыштырып көр.
Эмне үчүн мындай?
Киринди сөз — сүйлөмдүн грамматикалык негизине кирбеген, сүйлөөчүнүн өз оюна, сезимине болгон мамилесин билдирүүчү сөз. Аны сүйлөмдөн алып салсаң, сүйлөм бузулбайт — дал ушул белги аркылуу аны аныктайбыз.
Ички сезимди билдирүүчү киринди сөздөр:
| Мааниси | Мисалдар |
|---|---|
| кубаныч | бактыга жараша, кудайга шүгүр, кубанычтуусу |
| өкүнүч, капа | тилекке каршы, өкүнүчтүүсү, аянычтуусу |
| таң калуу | таң каларлык, таң калыштуусу |
Кадамдар (окшош тапшырманы өзүң аткарсаң)
- Сүйлөмдүн маанайын аныкта. «Мол түшүм» — кубаныч, «кыйынчылыктар» — капа, «чилдеде жылкы кайтардым» — оор, өкүнүч.
- Ошого туура киринди сөздү танда. Маанайы туура келбесе, сүйлөм маанисиз болуп калат: «Быйыл, тилекке каршы, мол түшүм алдык» деп айтуу туура эмес.
- Орунга кой. Башында, ортосунда же аягында болот: Чарбабыз, бактыга жараша, мол түшүм алды.
- Үтүр кой. Башында же аягында — бир үтүр, ортосунда — эки жакка тең үтүр.
- Текшер. Киринди сөздү алып сал: «Кышын кырчылдаган чилдесинде да жылкы кайтардым» — сүйлөм толук бойдон калды ✔. Демек бул чын эле киринди сөз.
- Үн менен оку. Киринди сөздүн алдында жана астында кыска пауза жасап, үнүңдү төмөндөтүп оку — окуу эрежесин ушундай аткарсаң болот.
Текшерүү жыйынтыгы: төрт сүйлөмдүн бардыгында киринди сөз үтүр менен туура бөлүнгөн, ал эми сүйлөмдүн негизги бөлүктөрү (ээ менен баяндооч) өз ордунда калган.
Обсуждение
4 сообщенияАкыркы суйломдоргу киринди сөзду алмаштыр
Кыскача жооп
Акыркы эки сүйлөмдөгү киринди сөздөрдү алмаштырып жазсак:
- Кышын кырчылдаган чилдесинде да, тилекке каршы, жылкы кайтардым.
- Бир үзүм нанды сурап жеген күндөр да, өкүнүчтүүсү, болду.
| Сүйлөм | Мурунку | Жаңы |
|---|---|---|
| 3 | өкүнүчтүүсү | тилекке каршы |
| 4 | аянычтуусу | өкүнүчтүүсү |
Кошумча варианттар (бирин тандасаң болот):
- 3-сүйлөм: тилекке каршы / аянычтуусу / эмне кылабыз (оозеки)
- 4-сүйлөм: өкүнүчтүүсү / аянычтуусу / таң калыштуусу
Эмне үчүн ушундай?
1. Маанайы дал келиши керек. Киринди сөз сүйлөмдүн маанисин өзгөртпөйт, бирок сүйлөөчүнүн сезимин кошот:
- 3-сүйлөмдө чилдеде жылкы кайтаруу — оор, капалуу учур → «тилекке каршы», «аянычтуусу» туура келет;
- 4-сүйлөмдө нан сурап жеген күндөр — жокчулук, өкүнүч → «өкүнүчтүүсү», «аянычтуусу» туура келет;
- ал эми 1-сүйлөмдө мол түшүм — кубаныч, ошондуктан «бактыга жараша», «кубанычтуусу», «кудайга шүгүр» ылайыктуу. Бул жерге «тилекке каршы» койсо, сүйлөм маанисиз болуп калат.
2. Үтүрдү текшер. Киринди сөз ортодо тургандыктан, эки жагына тең үтүр коюлат: «...чилдесинде да, тилекке каршы, жылкы кайтардым».
3. Алып салып көр. «Кышын кырчылдаган чилдесинде да жылкы кайтардым» — сүйлөм толук, мааниси сакталды ✔. Демек бул чын эле киринди сөз, сүйлөмдүн мүчөсү эмес.
4. Үн менен оку. Киринди сөздүн алдында жана астында кыска пауза жасап, үнүңдү төмөндөтүп оку — окуу эрежеси ушундай аткарылат.
Керек болсо 1- жана 2-сүйлөмдүн киринди сөздөрүн да алмаштырып берем.
Киринди сөздү кой
Кыскача жооп
- Тоо этегинде, сыягы, айыл бар өңдөнөт.
- Ооба, чындыгында, зээндүү бала экен, баарын оңой эле өздөштүрөт, албетте.
- Ырас, жакшы жолдош чындыкты бетке айтат.
- Анын максаты, кыскасы, жапайы жаныбарларды коргоодо эле.
Кантип тандалды
| № | Киринди сөз | Эмнени билдирет | Эмнеге дал келет |
|---|---|---|---|
| 1 | сыягы | божомол | «айыл бар өңдөнөт» — так эмес, болжолдуу |
| 2 | чындыгында, албетте | ишенчти | «Ооба» деген ырастоону күчөтөт |
| 3 | ырас | ырастоо | жалпы ойду тастыктайт |
| 4 | кыскасы | ойду жыйынтыктоо | максатты кыскача жыйынтыктайт |
Тыныш белгисин коюу эрежеси
- Киринди сөз сүйлөмдүн ортосунда турса — эки жагына тең үтүр: «Тоо этегинде, сыягы, айыл...».
- Башында турса — андан кийин бир үтүр: «Ырас, жакшы жолдош...».
- Аягында турса — алдында бир үтүр: «...өздөштүрөт, албетте».
Текшерүү
Киринди сөздү алып салып көр: сүйлөм бузулбашы керек.
- «Тоо этегинде айыл бар өңдөнөт» ✔
- «Ооба, зээндүү бала экен, баарын оңой эле өздөштүрөт» ✔
- «Жакшы жолдош чындыкты бетке айтат» ✔
- «Анын максаты жапайы жаныбарларды коргоодо эле» ✔
Башка варианттар
- 1: балким, кыязы, мүмкүн
- 2: ырас, шексиз, талашсыз
- 3: албетте, чындыгында, шексиз
- 4: айтор, демек
Эгер мугалим киринди сүйлөм талап кылса, 4-сүйлөмгө мындайды койсо болот:
Анын максаты, бизге белгилүү болгондой, жапайы жаныбарларды коргоодо эле.
