Климаттын бийиктик алкактары Маалымат кыскача

Кыскача жообу: Тоолордо бийиктикке көтөрүлгөн сайын климат өзгөрүп, ылдыйдан өйдө карай бийиктик-климаттык алкактар алмашат. Буга негизги себеп — температуранын төмөндөшү жана нымдуулуктун өзгөрүшү.

Негизги принциптер:

1. Температура төмөндөйт. Орточо эсеп менен ар 100 м көтөрүлгөндө температура ~0,6°C төмөндөйт, башкача айтканда 1 кмде ~6°C.
2. Жаан-чачын тоонун белгилүү бийиктигине чейин көбөйүп, андан жогору азаят.
3. Күн радиациясы бийикте күчтүү, бирок аба сейрек болгондуктан жылууну начар кармайт.
4. Тоонун капталы маанилүү: күнөстүү каптал жылуураак, көлөк каптал муздак жана нымдуураак болушу мүмкүн.
5. Географиялык кеңдик да таасир этет: экваторго жакын тоолордо алкактар көп, уюлдарга жакын аз.
6. Ошондуктан ылдыйда талаа же жарым чөл, жогору токой, шалбаа, андан да жогору кар-муз алкактары болушу мүмкүн.

Текшерүү: Деңиз деңгээлинде +20°C болуп, 2 км бийиктикке көтөрүлсөк:
\(2 \times 6 = 12°C\) төмөндөйт, демек болжол менен +8°C болот.

Бул — жалпы мыйзам; так температура жана жаан-чачын жергиликтүү шартка жараша өзгөрөт.