Уй було институт жонундо маалымат алып берчи

Question 1

Задача · 9 класс Задача №3765402

А

Аноним

4 дня назад · публичный вопрос

А

Аноним 4 дня назад

Уй було институт жонундо маалымат алып берчи

Answer

Кыскача жооп

Үй-бүлө — коомдун эң байыркы жана негизги социалдык институттарынын бири: нике же туугандык негизинде түзүлгөн, мүчөлөрү жалпы турмушту, өз ара жардамды жана материалдык-моралдык жоопкерчиликти бөлүшкөн кичинекей топ. Ал адамзаттын уланышын камсыздайт, балдарды тарбиялайт жана аларды коомго киргизет (социалдаштырат).

Негизги түшүнүктөр

1. «Институт» деген эмне? Социалдык институт — коомдун туруктуу муктаждыктарын канааттандыруу үчүн калыптанган нормалардын, ролдордун жана эрежелердин тутуму. Ошондуктан «үй-бүлө институту» дегенибиз жөн эле адамдардын тобу эмес, коом жөнгө салып турган туруктуу мамилелер: нике, ата-энелик, туугандык.

2. Функциялары

Репродуктивдик — балдарды төрөтүү, муундардын алмашуусу;
Тарбиялык (социалдаштыруучу) — балага тилди, нормаларды, баалуулуктарды үйрөтүү;
Чарбалык-экономикалык — жалпы бюджет, үй чарбасы, материалдык колдоо;
Эмоционалдык-психологиялык — жакындык, колдоо, коопсуздук сезими;
Статустук — тукумду, улутту, социалдык абалды берүү;
Рекреативдик — бирге эс алуу, бош убакыт;
Коргоо — балдарды, карыларды, ооругандарды камкордукка алуу.

3. Түрлөрү

Курамы боюнча: нуклеардык (ата-эне жана балдар) жана кеңейтилген (бир нече муун, чоң үй-бүлө);
Бийлик бөлүштүрүү боюнча: патриархалдык (чечим атанын колунда) жана эгалитардык (жубайлар тең укуктуу);
Толук (эки ата-эне) жана толук эмес (бир ата-эне);
Никенин каттоосу боюнча: расмий жана расмий эмес.

4. Кыскача тарыхы Уруулук жамаатта үй-бүлө чоң топтун ичинде болгон → дыйканчылык жана мал чарба доорунда патриархалдык чоң үй-бүлө үстөмдүк кылган → индустриалдашуу жана шаардашуу менен нуклеардык үй-бүлө кеңири тараган.

5. Бүгүнкү тенденциялар Үй-бүлөнүн кичирейиши (балдардын саны азаят), аялдардын экономикалык көз карандысыздыгы жана ролдордун өзгөрүшү, ажырашуулардын жана толук эмес үй-бүлөлөрдүн көбөйүшү, миграциянын таасири.

Кантип текшерсе болот

Ар бир функцияга өз турмушуңдан же коомдон бир мисал келтирип көр: мисалы, «тарбиялык функция — ата-эне балага жол эрежелерин үйрөтөт». Эгер ар бир пунктка мисал тапсаң, теманы чындап түшүнгөн болосуң.

Ушундай эле схема менен башка институттарды (мектеп, мамлекет, дин) сүрөттөсөң болот: аныктама → белгилери → функциялары → түрлөрү → коомдогу ролу → өзгөрүүлөрү.

Question 2

Уй було институт жонундо маалымат алып берчи

Answer

## Кыскача жооп **Үй-бүлө** — коомдун эң байыркы жана негизги социалдык институттарынын бири: нике же туугандык негизинде түзүлгөн, мүчөлөрү жалпы турмушту, өз ара жардамды жана материалдык-моралдык жоопкерчиликти бөлүшкөн кичинекей топ. Ал адамзаттын уланышын камсыздайт, балдарды тарбиялайт жана аларды коомго киргизет (социалдаштырат). ## Негизги түшүнүктөр **1. «Институт» деген эмне?** Социалдык институт — коомдун туруктуу муктаждыктарын канааттандыруу үчүн калыптанган нормалардын, ролдордун жана эрежелердин тутуму. Ошондуктан «үй-бүлө институту» дегенибиз жөн эле адамдардын тобу эмес, коом жөнгө салып турган туруктуу мамилелер: нике, ата-энелик, туугандык. **2. Функциялары** - **Репродуктивдик** — балдарды төрөтүү, муундардын алмашуусу; - **Тарбиялык (социалдаштыруучу)** — балага тилди, нормаларды, баалуулуктарды үйрөтүү; - **Чарбалык-экономикалык** — жалпы бюджет, үй чарбасы, материалдык колдоо; - **Эмоционалдык-психологиялык** — жакындык, колдоо, коопсуздук сезими; - **Статустук** — тукумду, улутту, социалдык абалды берүү; - **Рекреативдик** — бирге эс алуу, бош убакыт; - **Коргоо** — балдарды, карыларды, ооругандарды камкордукка алуу. **3. Түрлөрү** - Курамы боюнча: **нуклеардык** (ата-эне жана балдар) жана **кеңейтилген** (бир нече муун, чоң үй-бүлө); - Бийлик бөлүштүрүү боюнча: **патриархалдык** (чечим атанын колунда) жана **эгалитардык** (жубайлар тең укуктуу); - **Толук** (эки ата-эне) жана **толук эмес** (бир ата-эне); - Никенин каттоосу боюнча: **расмий** жана **расмий эмес**. **4. Кыскача тарыхы** Уруулук жамаатта үй-бүлө чоң топтун ичинде болгон → дыйканчылык жана мал чарба доорунда патриархалдык чоң үй-бүлө үстөмдүк кылган → индустриалдашуу жана шаардашуу менен нуклеардык үй-бүлө кеңири тараган. **5. Бүгүнкү тенденциялар** Үй-бүлөнүн кичирейиши (балдардын саны азаят), аялдардын экономикалык көз карандысыздыгы жана ролдордун өзгөрүшү, ажырашуулардын жана толук эмес үй-бүлөлөрдүн көбөйүшү, миграциянын таасири. ## Кантип текшерсе болот Ар бир функцияга өз турмушуңдан же коомдон бир мисал келтирип көр: мисалы, «тарбиялык функция — ата-эне балага жол эрежелерин үйрөтөт». Эгер ар бир пунктка мисал тапсаң, теманы чындап түшүнгөн болосуң. Ушундай эле схема менен башка институттарды (мектеп, мамлекет, дин) сүрөттөсөң болот: **аныктама → белгилери → функциялары → түрлөрү → коомдогу ролу → өзгөрүүлөрү**.