4
Кыска жооп: а) \(P = 3x + 10\) (бирдик); б) \(x = 3\) см болсо, \(P = 19\) см.
Кантип чечтик:
Периметрдин аныктамасы. Үч бурчтуктун периметри — үч жагынын узундуктарынын суммасы: \(P = a + b + c\).
Ар бир жакты \(x\) аркылуу жазабыз:
- эң кыска жак: \(x\);
- экинчи жак эң кыскасынан 5 бирдикке узун: \(x + 5\);
- үчүнчү жак да эң кыскасынан 5 бирдикке узун: \(x + 5\).
Туюнтма түзөбүз (а пункту): \[ P = x + (x+5) + (x+5) = x + x + x + 5 + 5 = 3x + 10. \] Окшош мүчөлөрдү бириктирдик: \(x+x+x = 3x\), ал эми \(5+5=10\).
Маанисин эсептейбиз (б пункту): \(x = 3\) см болгондо \[ P = 3\cdot 3 + 10 = 9 + 10 = 19 \text{ см}. \]
Текшерүү: жактар \(3\) см, \(8\) см, \(8\) см болот. Сумма: \(3 + 8 + 8 = 19\) см — дал келет. Мындан тышкары үч бурчтуктун барабарсыздыгы аткарылат: \(3 + 8 = 11 > 8\), демек мындай үч бурчтук чын эле жашайт.
Правило (окшош тапшырма үчүн): биринчи жакты \(x\) деп белгиле, калган жактарын «канчага узун/кыска» деген сөздөр боюнча \(x\)-ке кошуп же кемитип жаз, анан бардыгын кошуп, окшош мүчөлөрдү бириктир. Сан берилсе — жөн гана ордуна кой.
