ДНК биосинтес жөнүндө маалымат

Кыскача жооп

ДНК биосинтези (редупликация) — бул энелик ДНКнын негизинде эки так окшош кыз-ДНК молекуласынын курулушу. Ал матрицалык жана жарым консервативдик принцип менен жүрөт: ар бир жаңы молекулада бир эски (энелик) жана бир жаңы чынжыр болот. Жаңы чынжыр комплементардык эреже боюнча курулат: A–T, G–C.

Негизги кадамдар

1. Ажыроо. Фермент хеликаза суутек байланыштарын үзүп, кош чынжырды ачат — репликация айрыгы (вилка) пайда болот.
2. Праймер. ДНК-полимераза боштон бошунда синтездей албайт, ошондуктан праймаза РНК-праймер (учу) жасайт, ага 3′-OH учу керек.
3. Синтез. ДНК-полимераза матрицанын жанына комплементардык нуклеотиддерди тизет, багыт дайыма 5′ → 3′. Энергия dNTPлердин гидролизинен алынат.
4. Эки типтүү чынжыр. Айрыкка карама-каршы багытта болгондуктан:
   • жетектөөчү чынжыр үзгүлтүксүз,
   • кечиккен чынжыр бөлүк-бөлүк (Оказаки фрагменттери) курулуп, лигаза аларды бириктирет.
5. Жыйынтык. Эки эгиз ДНК; ар биринде бир эски + бир жаңы чынжыр. Молекуланын узундугу сакталат, саны эки эселенет.

Мисал жана текшерүү

Берилген чынжыр (багытка көңүл бур — чынжырлар антипараллель):

5′- A T G C C T A G -3′
3′- T A C G G A T C -5′

Текшерүү: A саны T ге, G саны C ге барабар (Чаргафф эрежеси). Демек жуптардын суммасы: A+T+G+C = 8, жана A=T, G=C — комплементардык туура түзүлгөн.

Айырма: репликация — ДНК → ДНК (бүт молекула); транскрипция — ДНК → РНК (бир гана ген, бир чынжыр, урацил колдонулат).

Өзүң текшер: 5′- G G C T T A -3′ үчүн комплементардык чынжырды жаз — жообу 3′- C C G A A T -5′.