жусуп турусбеков Дун ОЗУ жонундо эки уч барак Дил баян жазып берчи

Кыскача жооп

2–3 барак кол жазма ≈ 400–550 сөз. Мындай дил баян 5 бөлүктөн турат:

1. Киришүү — ким жана эмнеси менен белгилүү
2. Өмүр жолу — туулган жери, билим алуусу
3. Чыгармачылыгы — эмне жазган, темасы кандай
4. Инсан катары — мүнөзү, эл үчүн кылган иши
5. Жыйынтык — сен үчүн эмнеси баалуу

Төмөндө даяр текст бар. Даталарды, чыгармалардын аттарын мен ойдон чыгарып жазбадым — алардын ордуна белгилерди койдум, аларды окуу китебиңден толуктайсың.

Даяр текст (үлгү)

1. Киришүү

Кыргыз адабияты XX кылымдын башында жаңыдан калыптанып жатканда, анын пайдубалын салган калемгерлердин бири — Жусуп Турусбеков. Ал акын жана драматург катары гана эмес, өз муунунун ой-тилегин элге жеткирген инсан катары да белгилүү. Анын ысымы кыргыз адабиятынын тарыхында өз ордун ээлеп, чыгармалары бүгүн да окулуп келет.

2. Өмүр жолу

Жусуп Турусбеков 1910-жылы төрөлгөн (туулган жерин китептен жаз). Ошол мезгил кыргыз эли үчүн чоң өзгөрүүлөрдүн убагы болгон: жаңы мектептер ачылып, жазуу-сызуу үйрөтүлүп, китеп жүзү көрө баштаган. Ушундай шартта чоңойгон жаш Жусуп окууга, билимге умтулуп, адабият дүйнөсүнө эрте аралашкан (кайсы жерден билим алганын китептен кошуп жаз). Ал өз өмүрүнүн көп бөлүгүн чыгармачылыкка арнап, 1944-жылы жаш кезинде дүйнөдөн өткөн.

3. Чыгармачылыгы

Анын чыгармачылыгында ыр, поэма жана драматургия орун алган (негизги чыгармаларынын аттарын китептен жаз). Ал кыргыз сахнасынын калыптанышына чоң салым кошуп, пьесаларында эл турмушун, адамдын ички дүйнөсүн, жакшылык менен жамандыктын күрөшүн көрсөткөн. Анын тили жөнөкөй, ошол эле учурда образдуу: окурман элдик оозеки чыгармачылыктын жаңырыгын, макал-лакаптын, элдик ырдын мүнөзүн байкай алат. Ошондуктан анын чыгармалары кыргыз адабиятындагы алгачкы профессионалдуу үлгүлөрдүн катарында турат.

4. Инсан катары

Жусуп Турусбеков жөнүндөгү эскерүүлөрдө анын эмгекчилдиги, чынчылдыгы жана жаштарга камкордугу баса белгиленет. Ал адабиятты гана эмес, билим менен маданиятты таратуу ишин да аткарган (эскерүүлөрдөн бир факт же цитата кошуп кой). Мындай инсандар өз доорунда элдин көзүн ачып, жаңыга умтулган жаштарга жол көрсөтөт.

5. Жыйынтык

Мен үчүн Жусуп Турусбеков — өз элинин сөзүн жаңы бийиктикке көтөргөн, кыска өмүрүндө көп иш бүтүргөн инсан. Анын үлгүсү көрсөткөндөй, чыгармачылык — бул чоң сөздөрдү айтуу эмес, күн сайын эмгектенип, эл үчүн пайдалуу иш кылуу. Ошондуктан анын ысымы биз үчүн тарых гана эмес, үйрөнүүгө татырлык сабак.

Принцип: эмне үчүн текст ушундай түзүлдү

1. Бир абзац — бир ой. Окуучу ар бир абзацтан кийин «эми эмне жөнүндө?» деп ойлонбойт. Ошондуктан «билим» менен «пьеса» бир абзацка аралашпайт.

2. Ар бир бөлүктүн формуласы: факт → мисал → баа.

• факт: 1910-жылы төрөлгөн;
• мисал: пьесаларында эл турмушун көрсөткөн;
• баа: «ошондуктан ал алгачкы профессионалдуу үлгүлөрдүн катарында турат». Ушул үч элемент бар жерде текст «кыска» сезилбейт, ал эми көлөм өзүнөн-өзү чыгат.

3. Өз пикириң — милдеттүү. «Мен үчүн…», «менин оюмча…» деген сыяктуу сүйлөмдөр дил баянды конспекттен айырмалайт. Мугалим дал ушундан текстин өзүң жазганыңды көрөт.

4. Текшерүү (өзүң кыл):

• көлөмү: 400+ сөз болдубу? болбосо 3-бөлүккө бир чыгарманын мазмунун 3–4 сүйлөм менен кош;
• факты: жылы, жери, чыгармалардын аты китептегидейби;
• байланыш: ар бир абзацтын акыркы сүйлөмү кийинки абзацка өтмөк болуп турабы («Ошондуктан…», «Анын инсандык касиеттери…»).

Эскертүү: так даталарды жана чыгармалардын аттарын окуу китебиңден салыштырып көр — эгер китебиңде башка Жусуп Турусбеков тууралуу айтылса, айт, тексти ошого ылайыктайм.