Басымдын бирдиги?
Қысқа жауап: Халықаралық бірліктер жүйесінде (ХБЖ) қысымның (басымның) өлшем бірлігі — паскаль, Па (ағылш. Pa).
Неге дәл осы бірлік?
- Қысымның анықтамасы: қысым — бетке перпендикуляр әрекет ететін күштің сол беттің ауданына қатынасы:
$$p = \frac{F}{S}$$
- Осыдан бірлік шығады: күш — ньютонмен (Н), аудан — шаршы метрмен (м²) өлшенеді, сондықтан
$$1\ \text{Па} = 1\ \frac{\text{Н}}{\text{м}^2}$$
Яғни 1 паскаль — 1 м² ауданға түсіп тұрған 1 Н күш тудыратын қысым. Бірлік француз ғалымы Блез Паскальдің құрметіне аталған.
Жиі қолданылатын туынды бірліктер:
| Бірлік | Паскальмен мәні |
|---|---|
| 1 гПа (гектопаскаль) | 100 Па |
| 1 кПа (килопаскаль) | 1 000 Па |
| 1 МПа (мегапаскаль) | 1 000 000 Па |
| 1 бар | 100 000 Па |
| 1 мм сынап бағаны | ≈ 133,3 Па |
| 1 атмосфера (атм) | ≈ 101 300 Па |
Тексеру (мысал): Ауданы \(S = 0{,}5\ \text{м}^2\) бетке \(F = 50\ \text{Н}\) күш әрекет етсе:
$$p = \frac{50\ \text{Н}}{0{,}5\ \text{м}^2} = 100\ \text{Па}$$
Өлшем бірлігін тексереміз: Н/м² = Па — дұрыс шықты. Пропорцияны есте сақтаңыз: аудан неғұрлым кіші болса, сол күшпен қысым соғұрлым үлкен болады — сондықтан өткір пышақ пен шеге жұқа жасалады.
Обсуждение
2 сообщенияКыргызча айт
Кыска жооп: Эл аралык бирдиктер системасында (СИ) басымдын өлчөө бирдиги — паскаль, Па (англ. Pa).
Эмне үчүн ушундай бирдик?
- Басымдын аныктамасы: басым — бетке перпендикуляр таасир этүүчү күчтүн ошол беттин аянтына болгон катышы:
$$p = \frac{F}{S}$$
- Ушундан бирдик келип чыгат: күч — ньютон менен (Н), аянт — чарчы метр менен (м²) өлчөнөт, ошондуктан
$$1\ \text{Па} = 1\ \frac{\text{Н}}{\text{м}^2}$$
Башкача айтканда, 1 паскаль — 1 м² аянтка тийген 1 Н күч пайда кылган басым. Бирдик француз окумуштуусу Блез Паскалдын урматына аталган.
Көп колдонулган туунду бирдиктер:
| Бирдик | Паскалга барабардыгы |
|---|---|
| 1 гПа (гектопаскаль) | 100 Па |
| 1 кПа (килопаскаль) | 1 000 Па |
| 1 МПа (мегапаскаль) | 1 000 000 Па |
| 1 бар | 100 000 Па |
| 1 мм сымап баганасы | ≈ 133,3 Па |
| 1 атмосфера (атм) | ≈ 101 300 Па |
Текшерүү (мисал): Аянты \(S = 0{,}5\ \text{м}^2\) бетке \(F = 50\ \text{Н}\) күч таасир этсе:
$$p = \frac{50\ \text{Н}}{0{,}5\ \text{м}^2} = 100\ \text{Па}$$
Өлчөө бирдигин текшеребиз: Н/м² = Па — туура чыкты. Пропорцияны эстеп калыңыз: аянт канчалык кичине болсо, ошол эле күч менен басым ошончолук чоң болот — ошондуктан курч бычак менен мык жука жасалат.
