булар эмнени тушундурот
Кыскача: бул терминдер байыркы Грециянын полис-мамлекеттерин жана Афинадагы бийликтин өнүгүшүн түшүндүрөт. Алар «ким башкарат?», «мыйзам кандай пайда болот?» жана «демократия кантип өсөт?» деген суроолорго жооп берет.
- Полис — байыркы грек шаар-мамлекети: шаар жана ага караган аймак, өзүнүн мыйзамдары, бийлиги жана армиясы бар жарандар жамааты.
- Драконттун мыйзамдары — Афинанын биринчи жазуу жүзүндөгү мыйзамдары, болжол менен б.з.ч. 621-ж. Алар өтө катаал жазалары менен белгилүү болгон.
- Солондун мыйзамдары — б.з.ч. 594-ж. Солондун реформалары: карыздарды кечирүү, карыз кулчулугун жоюу, жарандарды мүлкү боюнча топторго бөлүү. Демократиянын негизин түзгөн.
- Архонттор — Афинадагы жогорку кызмат адамдары. Адатта жылына 9 архонт шайланган; алар башкаруу, сот жана дин иштерин аткарган.
- Тиран — бийликти күч менен басып алган жалгыз башкаруучу. Байыркы Грецияда бул сөз сөзсүз «канкор» дегенди билдирген эмес.
- Демос (демостор) — карапайым эл, эркин жарандар. «Демократия» ушул сөздөн келип чыккан. Бирок Афинада аялдар, кулдар жана көчүп келгендер саясий укукка ээ болгон эмес.
- Аристократия — тукум куума артыкчылыгы бар ак сөөктөрдүн бийлиги; «эң мыктылардын бийлиги» деген мааниде.
Негизги логика: Афинада башында аристократия үстөм сүрүп, архонттор анын өкүлдөрү болгон. Драконт мыйзамдарды жазуу аркылуу өз башынча чечүүнү азайткан, бирок жаза катаал болгон. Солон демостун үнүн күчөтүп, демократияга жол ачкан. Кийин тирандар бийликти басып алышып, кээде элге таянышкан. Ошентсе да бийлик акырында демократиялык чогулуштарга өткөн.
Окшош заданиеде талдаш үчүн: сөздүн кайсыл түргө кирерин аныкта — бийлик ээсиби (демос, аристократия, тиран), кызматпы (архонт) же мыйзам/реформабы (Драконт, Солон). «Тиранды» жөн гана «канкор башкаруучу» деп түшүнбө.
Текшерүү: полис — мамлекеттин түрү; архонт — кызмат; тиран — бийликке келүү жолу; аристократия жана демос — бийликке талашкан топтор; Драконт жана Солон — мыйзам реформалары.
