булар эмнени тушундурот

Кыска жооп: бул тизме — Байыркы Грециянын шаар-мамлекеттери (полис) жана Афинанын саясий тарыхы боюнча негизги терминдер. Алардын баары бийликтин кантип өзгөргөнүн түшүндүрөт: ак сөөктөрдүн бийлиги → катуу мыйзамдар → реформалар → тирандар → демократияга жол.

Терминдердин мааниси

• Полис — шаар жана ага караган айылдык аймактан турган шаар-мамлекет. Өз бийлиги, мыйзамдары, армиясы жана акчасы болгон (Афина, Спарта).
• Драконттун мыйзамдары — б.з.ч. 621-жылы Афинада архонт Драконт киргизген алгачкы жазылган мыйзамдар. Алар өтө катуу жазалары менен белгилүү. «Дракондук» деген сөз ошондон калган.
• Солондун мыйзамдары — б.з.ч. 594-жылы архонт Солон жүргүзгөн реформалар: карыздарды жоюу, кулчулукту жоюу, граждандарды мүлкүнө карай бөлүү, элдик чогулуштун ролун күчөтүү. Бул демократиянын башталышы.
• Архонттор — Афинадагы жогорку кызмат адамдары; жыл сайын шайланышкан, башында аристократтардан гана чыккан.
• Тиран — бийликти мыйзамсыз, күч менен басып алган жалгыз бийлөөчү. Байыркы Грецияда тирандар көбүнчө демостун колдоосу менен бийликке келишкен, ошондуктан бул сөз башында сөзсүз «каардуу» дегенди билдирген эмес.
• Демос — карапайым эл, жумушчу катмар; аристократияга каршы өз укуктары үчүн күрөшкөн.
• Аристократия — ак сөөктөрдүн, тукум куучу жер жана артыкчылыктары бар аз топтун бийлиги.

Кантип байланышат (негизги принцип)

1. Полис пайда болгондо, бийлик аристократиянын колунда болгон.
2. Демос укуксуз болуп, мыйзамдар жазылбагандыктан ак сөөктөр аны өз пайдасына чечмелешкен. Ошондуктан эл жазылган мыйзам талап кылган — ушундан Драконттун мыйзамдары чыккан.
3. Мыйзамдар жазылганы менен катуу бойдон калган, ошондуктан Солондун реформалары демостун абалын жеңилдеткен.
4. Ошондон кийин кээ бир шаарларда бийликти тирандар басып алган, айрым жерлерде акыры демократия орногон.

Өзүңдү текшерүү үчүн суроолор

• Эмне үчүн мыйзамдарды жазуу демостун жеңиши болгон?
• Солондун реформалары Драконттукунан эмнеси менен айырмаланат?
• Тиран менен падышанын айырмасы эмнеде?

Ушул тизме боюнча жооп берсең, мугалим саясий өнүгүүнүн себеп-натыйжасын түшүнгөнүңдү баалайт.