физикалык жана химиялык кубулуштарга үйдөгү буюмдарга 5.10мисал

Кыска жооп: 5 физикалык жана 5 химиялык кубулуш — бардыгы үйдөгү буюмдар менен. Ошентип 10 мисал болот.

Физикалык кубулуштар

Мында жаңы зат пайда болбойт, заттын формасы, абалы же өлчөмү гана өзгөрөт.

1. Тоңдургучтагы муз эрип сууга айланат — H₂O мурункудай эле суу бойдон калат.
2. Чайнекте суу кайнайт — суюк суу бууга айланат; муздаганда кайра конденсацияланышы мүмкүн.
3. Кантты чайга эритүү — кант кристаллдары тарайт, бирок жаңы зат пайда болбойт.
4. Айнек стаканды сындыруу — сыныктар пайда болот, бирок айнек материалы ошол бойдон.
5. Кагазды жыртуу же бүктөө — формасы өзгөрөт, кагаз зат катары сакталат.

Химиялык кубулуштар

Мында жаңы заттар пайда болот жана алардын касиеттери баштапкы заттардан башкача болот.

1. Темир мыктын дат башы — темир кычкылтек жана суу менен аракеттенип, дат пайда болот.
2. Сода менен уксус — көбүкчөлөр чыгат, CO₂ газы пайда болот: \[ \mathrm{NaHCO_3 + CH_3COOH \rightarrow CH_3COONa + H_2O + CO_2\uparrow} \]
3. Сүттүн ачышы — жаңы заттар пайда болуп, даамы жана жыты өзгөрөт.
4. Кесилген алманын карары — алма кычкылтек менен аракеттенип, түсү өзгөрөт.
5. Шамдын же кагаздын күйүшү — жарык, жылуулук, газ жана күл пайда болот; бул жаңы заттардын пайда болушу.

Кантип айырмалоо керек

Өзүңө мындай суроо бер:

• Жаңы зат пайда болдубу? Ооба болсо — химиялык кубулуш.
• Заттын өзү эле, формасы же абалы өзгөрдүбү? Ошондой болсо — физикалык кубулуш.

Химиялык кубулуштун белгилери: түсү өзгөрөт, газ чыгат, чөкмө пайда болот, жыты өзгөрөт, жылуулук же жарык бөлүнөт.

Текшерүү: шам күйгөндө эки кубулуш тең болот — балавызы эриши физикалык, ал эми күйүшү химиялык. Демек, бир нерседе эки кубулуш аралашы мүмкүн.