Задача Задача №3766060
А
А
Иштеп берчи
Кыскача жооп: таблицага идеализм менен материализмдин айырмасын жана окшоштугун жазабыз, ал эми 3-тапшырмада ар бир окумуштуунун тарыхты бөлүштүрүү принцибин (формация, цивилизация, экономикалык баскычтар ж.б.) көрсөтөбүз.
1. Таблица: Идеализм жана материализм
Идеализм — айырмачылыгы
- Дүйнөнүн жана коомдун негизинде рухий башат (идея, аң-сезим, рух, кудай) жатат деп эсептейт.
- Материя — экинчилик, ал рухтун натыйжасы.
- Тарыхты адамдардын идеялары, ишенимдери, улуу инсандардын эрки кыймылга келтирет деп түшүндүрөт.
Материализм — айырмачылыгы
- Негиз — материя (табият, материалдык дүйнө).
- Аң-сезим, рух — материянын өнүгүшүнүн, мээнин продуктусу.
- Коомдун өнүгүшү материалдык өндүрүш күчтөрү жана экономикалык мамилелер менен аныкталат.
Окшоштугу (эки багытка тең)
- Экөө тең философиянын негизги суроосуна — рух менен материянын катышына — жооп издешет.
- Экөө тең дүйнөнүн бар экенин жана аны таанып-билүүгө болорун моюндашат.
- Экөө тең монисттик: дүйнөнү бир гана негизден чыгарышат (идеализм — рухтан, материализм — материядан).
- Экөө тең коомдук өнүгүштү түшүндүрүүнүн теориялык негизин сунуштайт.
2. 3-тапшырма: окумуштуулар тарыхты кантип бөлүшкөн
| Окумуштуу | Тарыхты бөлүштүрүүсү |
|---|---|
| Аристотель | Тарыхты циклдик (айланма) өнүгүш деп караган: мамлекеттик башкаруу формалары бири-бирин алмаштырат (монархия → тирания, аристократия → олигархия, полития → демократия). |
| Арнольд (Джозеф) Тойнби | Цивилизациялык мамиле: дүйнөлүк тарых — өзүнчө локалдык цивилизациялардын жыйындысы; алар «чакырык — жооп» принциби боюнча өнүгүп, жаралып жана өлүшөт. |
| Карл Маркс | Формациялык мамиле: алгачкы коомдук → кул ээлөөчүлүк → феодалдык → капиталисттик → коммунисттик формация. |
| Лев Ильич Мечников | Цивилизациялар географиялык чөйрөгө жараша: дарыя цивилизациялары → деңиз цивилизациялары → океан цивилизациялары. |
| Пифагор | Тарых менен космостун циклдик, сандык-гармониялык өнүгүшү («Улуу жыл») жөнүндөгү идея; тарых кайталанат деген түшүнүк. |
| Уолт Уитмен Ростоу | Экономикалык өсүүнүн беш баскычы: салттуу коом → өтмө коом → «ыргып кетүү» → жетилүү → жогорку массалык керектөө. |
| Бруно Гильдебранд | Чарбанын үч баскычы: натуралдык чарба → акча чарбасы → кредит чарбасы. |
3. Принципти кантип колдонуу керек
- Идеализм/материализм айырмасын аныктоо үчүн бир суроо жетиштүү: «Дүйнөдө эмне биринчи — рухпу же материябы?» Рух биринчи болсо — идеализм, материя биринчи болсо — материализм.
- Окшоштукту издей турганда «эмне жалпы?» деп сура: экөө тең дүйнөнү түшүндүрүүгө умтулат жана бир негизден чыгат (монизм).
- **Тарыхты бөлүСалам! Сүрөттү көрдүм — бул идеализм/материализм таблицасы жана 3-тапшырма (окумуштуулар тарыхты кантип бөлүшкөнү). Биринчи уячаң башталыптыр, аны төмөнкүдөй толуктап кой:
Таблица
| Идеализм — айырмачылыгы | Окшоштугу | Материализм — айырмачылыгы |
|---|---|---|
| Дүйнөнүн негизи — рух, аң-сезим, кудай. Материя экинчилик. Тарыхты идеялар, ишенимдер, улуу инсандардын эрки кыймылга келтирет. | Экөө тең дүйнөнүн биринчи негизин издешет (монизм). Экөө тең дүйнөнү таанып-билүүгө болот деп эсептешет. Экөө тең коомдук өнүгүштү түшүндүрүүгө умтулат. | Негиз — материя (табият). Аң-сезим — материянын, мээнин продуктусу. Коом материалдык өндүрүш жана экономикалык мамилелер менен өнүгөт. |
3-тапшырма (ар бир сапка кыскача)
- Арнольд Джозеф Тойнби — цивилизациялык мамиле: тарых — локалдык цивилизациялардын алмашуусу, «чакырык — жооп» принциби.
- Бруно Гильдебранд — чарбанын 3 баскычы: натуралдык → акча → кредит чарбасы.
- Карл Маркс — формациялык мамиле: алгачкы жамааттык → кул ээлөөчү → феодалдык → капиталисттик → коммунисттик.
- Лев Ильич Мечников — географиялык мамиле: дарыя → деңиз → океан цивилизациялары.
- Пифагор — циклдик өнүгүш: тарых кайталанат, сандык гармония («Улуу жыл»).
- Уолт Уитмен Ростоу — экономикалык өсүүнүн 5 баскычы: салттуу коом → өтмө → «ыргып кетүү» → жетилүү → массалык керектөө.
Принцип (окшош тапшырмага)
- Таблицада бир гана суроо бер: «Эмне биринчи — рухпу же материябы?» Рух биринчи болсо — идеализм, материя биринчи болсо — материализм. Окшоштукка «эмне жалпы?» деп жаз: бир негизден чыгышат, дүйнөнү таанып-билүүгө болот дешет.
- Тарыхты бөлүштүрүүдө ар дайым негизги критерийди белгиле: формация (Маркс), цивилизация (Тойнби), чарба түрү (Гильдебранд), география (Мечников), экономикалык баскыч (Ростоу), цикл (Пифагор).
Обсуждение
1 сообщение А
Салам
