185

Кыскача: 185-көнүгүүдө ар бир сүйлөмдү ээ, баяндооч жана экинчилик мүчөлөргө бөлүп талдайбыз. Татаал сүйлөмдөрдө ар бир бөлүктүн өз ээ-баяндоочу бар.

1. Биз үйгө жакындаганда, комуздун үнү угулду.

• Баш бөлүк: ээ — комуздун үнү; баяндооч — угулду.
• Аныктооч — комуздун (эмненин үнү?).
• Багыныңкы бөлүк: ээ — биз; бышыктооч — үйгө (кайда?); баяндооч — жакындаганда.

2. Жамгыр жаабай, жер көгөрбөйт.

• 1-бөлүк: ээ — жамгыр; баяндооч — жаабай.
• 2-бөлүк: ээ — жер; баяндооч — көгөрбөйт.
• Экинчилик мүчөлөр жок.

3. Окуучулар толук чогулсун деп, чогулуш кеч башталды.

• Баш бөлүк: ээ — чогулуш; бышыктооч — кеч (качан?); баяндооч — башталды.
• Багыныңкы максат бөлүгү: ээ — окуучулар; бышыктооч — толук (канчалык?); баяндооч — чогулсун.
• деп — көмөкчү сөз, сүйлөм мүчөсү эмес.

4. Булут кайда жылса, көлөкө да ошол жакка жылат.

• Багыныңкы бөлүк: ээ — булут; бышыктооч — кайда; баяндооч — жылса.
• Баш бөлүк: ээ — көлөкө; бышыктооч — ошол жакка (кайда?); баяндооч — жылат.
• да — бөлүкчө; ошол — аныктооч, жакка — бышыктооч.

5. Курсак ачса, аш кадыры билинет.

• Багыныңкы бөлүк: ээ — курсак; баяндооч — ачса.
• Баш бөлүк: ээ — кадыры («аш кадыры»); аныктооч — аш; баяндооч — билинет.

6. Өрдөк жокто, чулдук бийлейт.

• Багыныңкы бөлүк: ээ — өрдөк; баяндооч — жокто.
• Баш бөлүк: ээ — чулдук; баяндооч — бийлейт.
• Экинчилик мүчөлөр жок.

7. Адилеттик өкүм сүргөн жерде чыр-чатак болбойт.

• Баш бөлүк: ээ — чыр-чатак; бышыктооч — жерде (кайда?); баяндооч — болбойт.
• «Адилеттик өкүм сүргөн» — жер дегенди аныктаган бөлүк: ээ — адилеттик; баяндооч — өкүм сүргөн.

Талдоо тартиби

1. Адегенде баяндоочту тап: эмне кылды? эмне болду?
2. Анан ээни тап: ким? эмне?
3. Калган сөздөргө суроо бер:
   • кандай? кайсы? эмненин? — аныктооч;
   • кимди? эмнени? эмне жөнүндө? — толуктооч;
   • кайда? качан? кантип? канчалык? — бышыктооч.

Бул көнүгүүдө ачык толуктооч жокко эсе; негизинен аныктооч жана бышыктооч кездешет.