Ушул жерге ушуларды тушуруш керек экен ту шуруп белгилеп берчи
Кыска жооп: бул контурдук картага (1:4 000 000) үч катмарды түшүрөсүң:
- облус чектери жана борборлор (7 облус + Бишкек, Ош);
- ГЭС / ЖЭБ — картадагы шарттуу белгилер менен (чагылган = ГЭС, жылдыз = ЖЭБ);
- дарыя бассейндери — түс же штрих жана астына сан (кВт/км²).
Картанын бурчунда «УСЛОВНЫЕ ЗНАКИ» кутучасы бар — ошол жерге өзүңдүн белгилериңди жазып кой, мугалим ошону текшерет.
Кантип түшүрөбүз (принцип)
1. Торду «окуй» бил. Картанын четине 71°, 75°, 79° деп жазылган — бул узундук (чыгыш тарап). Сандардын ортосунда канча квадрат бар экенин сана: 71° менен 75° ортосунда 4 квадрат болсо, демек 1 квадрат = 1°. Ошол эле нерсени кеңдик боюнча да текшер.
2. Масштабды эсепте. 1 см = 40 км. Демек:
- 1° кеңдик ≈ 111 км ≈ 2,8 см;
- 1° узундук (42° түндүктө) ≈ 83 км ≈ 2,1 см.
Ошондуктан тордун квадраттары туурасынан бир аз кууш болот — бул нормалдуу.
3. Тирек чекиттерден башта. Адегенде облус борборлорун кой (аларды атластан так табуу оңой), анан аларга карап калган объектилерди «чаптай» отур.
4. Ар бир объектини «дарек» боюнча кой: адегенде кеңдик (кайсы горизонталдуу сызыктан канча өйдө), анан узундук (кайсы вертикалдуу сызыктан канча оңго).
5. Электр линияларын жука сызык менен туташтыр: Бишкек — Кара-Балта — Талас; Бишкек — Кемин — Каракол; Токтогул — Кара-Куль — Жалал-Абад — Ош; Ош — Баткен.
Координаталар (болжолдуу, ±0,1–0,2°)
| Объект | Кеңдик | Узундук |
|---|---|---|
| Бишкек | 42,9° | 74,6° |
| Ош | 40,5° | 72,8° |
| Талас | 42,5° | 72,2° |
| Каракол | 42,5° | 78,4° |
| Нарын | 41,4° | 76,0° |
| Жалал-Абад | 40,9° | 73,0° |
| Баткен | 40,1° | 70,8° |
| Токмок | 42,8° | 75,3° |
| ГЭС / ЖЭБ | Кеңдик | Узундук | Белги |
|---|---|---|---|
| Токтогул ГЭС | 41,8° | 72,9° | ⚡ иштеп жатат |
| Курпсай ГЭС | 41,5° | 72,9° | ⚡ |
| Таш-Кумыр ГЭС | 41,4° | 72,2° | ⚡ |
| Шамалды-Сай ГЭС | 41,1° | 72,7° | ⚡ |
| Үч-Курган ГЭС | 40,9° | 72,1° | ⚡ |
| Кемин ГЭС | 42,8° | 75,8° | ⚡ |
| Орто-Токой ГЭС | 42,3° | 76,0° | ⚡ |
| Ат-Башы ГЭС | 41,2° | 75,8° | ⚡ |
| Камбарата-1 | 41,7° | 72,5° | бош ⚡ |
| Камбарата-2 | 41,8° | 72,7° | бош ⚡ |
| Бишкек ЖЭБ | 42,9° | 74,6° | ★ |
| Ош ЖЭБ | 40,5° | 72,8° | ★ |
Дарыя бассейндери (картадагы легендадан): Чаткал — 1170, Нарын — 1160, Сары-Жаз — 770, Фергана өрөөнү — 670, Чүй — 660 кВт/км². Калган сандарды (Талас, Ысык-Көл, Кызыл-Суу, Ак-Сай) өзүң картадан көчүр.
Текшерүү
- Масштаб: Бишкек менен Оштун ортосу түз сызык боюнча ≈ 300 км, демек картада ≈ 7,5 см болушу керек. Эгер 15 см чыкса — 2 эсе чоңойтуп койгонсуң.
- Логика: Нарын дарыясы боюнда 5 ГЭС тизмек болуп турат: Токтогул → Курпсай → Таш-Кумыр → Шамалды-Сай → Үч-Курган. Эгер белгилериң дарыядан оолак түшүп калса — координатаны такта.
- Тор: 1° = 1 квадрат экенин текшер, антпесе бардык чекиттер жылып кетет.
Эгер мугалим административдик бөлүнүүнү гана сураган болсо, анда биринчи таблица жетиштүү — калганын түшүрбөй эле койсоң болот.
Обсуждение
2 сообщенияЖок Сурот чыгарып Ушул Жерде деп белгиле
Сүрөт тартып бере албайм — бул чатта мен картага өзүм белги салып, сүрөт кылып чыгара албайм. Бирок «ушул жерде» дегенди тордун номери менен так айтып бере алам: өзүң картага чекит коюп, жанына жазуу жазасың.
Кантип эсептейсиң
Картадагы тор боюнча: колонка = узундук − 71 + 1 (71° — эң солку сызык), сап = үстүнкү сызыктан ылдый карай санайсың (43,5° тан баштаса: 1-сап = 43,5–42,5°).
| Объект | Колонка | Сап | «Ушул жерде» |
|---|---|---|---|
| Бишкек | 4 | 1 | 74–75° / 43–42,5° |
| Токмок | 5 | 1 | 75–76° / 43–42,5° |
| Талас | 2 | 1 | 72–73° / 42,5° |
| Каракол | 8 | 2 | 78–79° / 42,5–41,5° |
| Чолпон-Ата | 7 | 1 | 77–78° / 43–42,5° |
| Нарын | 6 | 3 | 76–77° / 41,5–40,5° |
| Жалал-Абад | 3 | 3 | 73–74° / 41,5–40,5° |
| Ош | 3 | 4 | 72–73° / 40,5–39,5° |
| Баткен | 1 | 4 | 71° / 40,5° |
ГЭС / ЖЭБ:
| Объект | Колонка | Сап |
|---|---|---|
| Токтогул ГЭС | 3 | 2 |
| Курпсай ГЭС | 3 | 2–3 чек |
| Таш-Кумыр ГЭС | 2 | 3 |
| Шамалды-Сай ГЭС | 3 | 3 |
| Үч-Курган ГЭС | 2 | 3 |
| Кемин ГЭС | 6 | 1 |
| Орто-Токой ГЭС | 6 | 2 |
| Ат-Башы ГЭС | 6 | 3 |
| Камбарата-2 | 3 | 2 |
| Бишкек ЖЭБ | 4 | 1 (★) |
| Ош ЖЭБ | 3 | 4 (★) |
Текшерүү
Токтогул, Курпсай, Таш-Кумыр, Шамалды-Сай, Үч-Курган — баары 2–3-колонканын боюнда, бир тизмек болуп, Нарын дарыясынын сызыгы боюнча түшүшү керек. Эгерде сенин картаңда алар ар башка жакка чачырап кетсе — торду туура эмес эсептедиң.
Бир суроо: картаңдын үстүнкү кеңдиги канча деп жазылган (43° же 43,5°)? Ошого жараша сап номерин тактайм. Же картанын сүрөтүн жөнөтсөң — квадраттарды көрсөтүп берем.
