физика кайсы лобараториялык ишти аткарабыз
Кыскача жооп: сүрөттөгү 48–52-беттер §13 «Суюктуктар. Суюктуктардагы беттик тартылуу» бөлүмүнө таандык. Ошондуктан силер суюктуктун беттик тартылуу коэффициентин аныктоо лабораториялык ишин аткарасыңар. Китебиңде аты «...өлчөө» деп берилиши да мүмкүн.
Негизги принцип: суюктуктун бети кичирейүүгө умтулат, ошондуктан бетти созуу үчүн күч жумшалат. Беттик тартылуу коэффициенти \(\sigma\) — чек аранын узундугунун бирдигине туура келген күч:
\[ \sigma=\frac{F}{l} \]
Бирдиги — Н/м. Эгер зым алкактагы самын пленкасындай эки бет болсо, күч эки жолу эсептелет:
\[ F=2\sigma l \quad\Rightarrow\quad \sigma=\frac{F}{2l} \]
Кантип аткаруу керек:
- Динамометрге зым алкакты же шакекчени илип, суюктукка матыр.
- Аны жайлап тартып чыгар; суюктуктан ажыраган учурдагы \(F\) күчүн жазып ал.
- Сызгыч менен \(l\) узундугун өлчө.
- \(\sigma=\frac{F}{2l}\) формуласы менен эсепте; бир бет болгон учурда \(\sigma=\frac{F}{l}\).
- 3–5 жолу өлчөп, орточо маанисин тап.
Текшерүү: 20 °Cде суу үчүн \(\sigma\approx 0{,}073\ \text{Н/м}\). Жыйынтыгың ушуга жакын болсо, өлчөө жана эсептөө туура. Температура жогорулаганда \(\sigma\) азаят.
