Кыргыз тил конугу 82-83

Кыскача: карата сөз сүйлөмдүн башында, ортосунда же аягында келсе да, сүйлөмдүн башка бөлүктөрүнөн үтүр менен бөлүнөт. Эгер сүйлөм башында келип, жалпыга кайрылуу же өзгөчө күчтүү сезим менен айтылса, андан кийин илеп белгиси коюлат. Калың жазылган сөздөр — карата сөздөр; дептериңде алардын астын сыз.

82-көнүгүү

1. Тыңша, аалам,
   Тыңша, Шанхай,
   Тыңша, Париж,
   кулак сал!

2. Ук, жер жүзү,
   Ук, дүйнө,
   таңырка!

3. Кызды көё бергиле, иттер, көё бергиле азыр!

4. Оо, акылманым, дүйнөдө кандай адам бай?

5. Өмүр өтүп жатпайбы, Жер-энем, арадан дагы бир жыл өттү.

83-көнүгүү — карата сөздүн ордун өзгөрткөн бир вариант:

1. Отон талаам, сен да мендей турбайсыңбы?
2. Боордош жер, рахмат сага!
3. Билем, Толгонай, келериңди күтүп жаткам.
4. Акташ, ал! Жолборс, ал! Айлак, айдак, Жайсаң, Барпалаң! Айт, айт!
5. Кой, Марат, убара болбо! Карышкырдын жыты турган жерге жолой албайт ит деген.
6. Көрдүңбү, күчүгүм, күчүгүм, кичинекей бөлтүрүктөр сага ойнойбуз деп келишкен турбайбы.

Текшерүү: карата сөздү алып салганда сүйлөмдүн негизги мааниси сакталат. Мисалы, «Кызды көё бергиле, иттер, көё бергиле азыр!» дегенден «иттер» деген карата сөздү алсак, сүйлөм кайра эле түшүнүктүү бойдон калат. Демек, карата сөз сүйлөм мүчөсү эмес, өзүнчө кайрылуу.