иштеп бер
Кыска жооп:
- а) \(5:7:9\); б) \(2:3:4\); в) \(30:1\); г) \(50:1\)
- \(7:15\)
- \(200\) мл
- \(42\) кг
- а) \(24\) см; б) \(36\) см
- а) \(3:1\)
Кантип чыгарылат:
1. Катышты жөнөкөйлөтүү. Бардык сандарды эң чоң жалпы бөлүүчүгө (ЭЖБ) бөлөбүз. Эгер чоңдуктар ар башка бирдикте болсо, адегенде бирдей бирдикке келтиребиз.
- а) \(25:35:45\). ЭЖБ \(=5\). Демек \(25:35:45 = 5:7:9\).
- б) \(0.8:1.2:1.6\). Ондук бөлчөктөрдү бүтүн санга айландыруу үчүн \(10\)го көбөйтөбүз: \(8:12:16\). ЭЖБ \(=4\). Демек \(2:3:4\).
- в) \(9\) м \(:30\) см. \(9\) м \(=900\) см. \(900:30\). ЭЖБ \(=30\). Демек \(30:1\).
- г) \(6\) л \(:120\) мл. \(6\) л \(=6000\) мл. \(6000:120\). ЭЖБ \(=120\). Демек \(50:1\).
2. Гүлнара менен Мукайдын жашы. Гүлнаранын жашы \(7\) бөлүк, Мукайдыкы \(8\) бөлүк. Жалпы жаш \(7+8=15\) бөлүк. Гүлнаранын жалпы жашка катышы: \(7:15\).
3. Сүттү бөлүштүрүү. Катыш \(5:7:3\). Бардык бөлүктөрдүн суммасы \(5+7+3=15\). \(600\) млди \(15\)ке бөлөбүз: \(600:15=40\) мл — бир бөлүк. Майрам \(5\) бөлүк алат: \(5\cdot40=200\) мл.
Текшерүү: \(200+280+120=600\) мл.
4. Массалар. Катыш \(1:2:4\). Бөлүктөрдүн суммасы \(1+2+4=7\). \(147:7=21\) кг — бир бөлүк. Аман \(2\) бөлүк: \(2\cdot21=42\) кг.
Текшерүү: \(21+42+84=147\) кг.
5. Лентаны бөлүү. Катыш \(4:6:5\). Сумма \(4+6+5=15\). \(90:15=6\) см — бир бөлүк. Кесиндилер:
\(4\cdot6=24\) см, \(6\cdot6=36\) см, \(5\cdot6=30\) см.
а) эң кыскасы — \(24\) см; б) эң узуну — \(36\) см.
Текшерүү: \(24+36+30=90\) см.
6. Окуучулар. Жөө келгендер — \(\frac34\), калгандары — \(1-\frac34=\frac14\). Катыш: \(\frac34:\frac14=3:1\).
Жалпы принцип: катыш — бул бөлүктөрдүн саны. Маселени чыгарууда алгач бардык бөлүктөрдүн суммасын таап, жалпы чоңдукту ошого бөлүп, бир бөлүктүн маанисин табабыз. Анан керектүү бөлүктү ошого көбөйтөбүз.
