иште туура Жана тушунуктуу
Кыска жооп: \(s-t\) графигинде ылдамдык — графиктин эңкейишине барабар: \[ v=\frac{s_2-s_1}{t_2-t_1}. \] Ошондуктан \(v=4\) м/с графиги \(v=2\) м/с графигинен 2 эсе тик болот. \(t=3\) с ичинде алардын жолдорунун айырмасы \(12-6=6\) м.
Сүрөттө таблицадагы сандар көрүнбөйт, ошондуктан төмөнкү сандар — ыкма жана мисал. Өз таблицаңдагы маанилерди коюп эсепте.
1. \(s(t)\) графигин түзүү
- Горизонталдык ок — \(t\) (с), вертикалдык ок — \(s\) (м).
- Масштаб: 1 торчо = 1 с; 1 торчо = 1 м.
- Таблицадагы \((t; s)\) чекиттерин белгиле.
- Чекиттерди бириктир. Бир калыптагы кыймылда түз сызык чыгат. Эгер \(t=0\) болгондо \(s=0\) болсо, сызык координаталар башынан өтөт.
3. Ылдамдыкты график боюнча эсептөө Графиктен эки чекит ал: \((t_1;s_1)\) жана \((t_2;s_2)\). Андан кийин: \[ v=\frac{s_2-s_1}{t_2-t_1}. \] Мисалы, график \((1\text{ с};2\text{ м})\) жана \((4\text{ с};8\text{ м})\) чекиттеринен өтсө: \[ v=\frac{8-2}{4-1}=\frac{6}{3}=2\text{ м/с}. \] Демек ылдамдык графиктин эңкейишине барабар.
4. Жыйынтык
- Бир калыптагы түз сызыктуу кыймылдын ылдамдыгын \(s-t\) графигинен аныктоо үчүн графиктин эңкейишин табабыз: \(\Delta s/\Delta t\). График канчалык тик болсо, ылдамдык ошончолук чоң.
- Виртуалдык лабораторияда параметрлерди так коюуга, сүрүлүүнү жана өлчөө каталарын алып салууга, тажрыйбаны кайталоого болот. Чыныгы тажрыйбада сүрүлүү, адамдын реакциясы жана шаймандын катасы болот; ошондуктан график анча так болбой калышы мүмкүн.
5. Тереңдетүү Сүрүлүүнү эсепке албасак, ылдамдык туруктуу болот: \(s=vt\), график түз сызык.
- \(v=4\) м/с: \(s=4t\);
- \(v=2\) м/с: \(s=2t\).
\(t=3\) с болгондо: \[ s_4=4\cdot3=12\text{ м},\qquad s_2=2\cdot3=6\text{ м}, \] айырмасы: \[ 12-6=6\text{ м}. \] \(v=4\) м/с графиги \(v=2\) м/с графигинен 2 эсе тик жайгашат.
6. Рефлексияга үлгү
- PhET лабораториясынан билгеним: \(s-t\) графигинин эңкейиши ылдамдыкты берет; бир калыптагы кыймылда \(s=vt\); ылдамдык чоңойсо, график тик болот.
- 2 кызыктуу момент: ылдамдыкты 2 эсе чоңойткондо графиктин тиктиги да 2 эсе өзгөрүшү; сүрүлүүнү өчүргөндө графиктин түз калышы.
- 1 түшүнүксүз суроо: сүрүлүү болгондо график кантип ийрилип кетет?
