Теңирчилик жөнүндө текст

Кыскача жооп: даяр текст

Теңирчилик — байыркы көчмөн түрк жана моңгол элдеринин диний ишенимдеринин жыйындысы. Анын борборунда Көк асмандын кудайы Теңир турат: ал дүйнөнү жараткан жана башкарат деп эсептелген. Теңирчиликте дүйнө үч катмардан турат: жогорку — Теңирдин, ортоңку — адамдардын, төмөнкү — Эрликтин дүйнөсү. Адамдарга Умай эне (төрөттүн жана балдардын пири), Жер-Суу (жер менен суунун ээси) жана башка пирлер жардам берет. Көчмөндөр Күнгө, отко, жерге, сууга, тоолорго сыйынышкан, курмандык чалышкан, ыйык жайларды сыйлашкан. Теңирчиликте чындык, адилеттик, улууларды сыйлоо жана жаратылышка кам көрүү башкы адеп-ахлак талаптары болгон. Кийинчерээк бул ишенимдер исламга жана башка диндерге сиңип, көптөгөн каада-салттарда сакталып калган.

Кантип ушундай текст жазылат: негизги кадамдар

1. Аныктамадан башта. «Теңирчилик — бул …» деп бир-эки сүйлөм менен түшүндүр: кимдин ишеними, кайсы мезгилге таандык.
2. Башкы идеяны ата. Эң жогорку кудай — Теңир (Көк асман). Бул тексттин «өзөгү», ансыз тема ачылбайт.
3. Түзүлүштү көрсөт. Үч дүйнө (жогорку, ортоңку, төмөнкү) жана негизги пирлер: Умай, Жер-Суу, Эрлик. Ар бирине бирден гана мүнөздөмө бер — тизме узун болбосун.
4. Ырым-жырымдарды кош. Сыйынуу объектилери (от, суу, тоо), курмандык чалуу, ыйык жайлар.
5. Маанисин жыйынтыкта. Адеп-ахлак принциптери жана бүгүнкү салттардагы изи — окуучуга «эмне үчүн бул маанилүү» дегенди түшүндүрөт.

Текшерүү (өзүңдүн текстиңди ушундай текшер)

• Теңир, Умай, Жер-Суу, Эрлик деген түшүнүктөрдүн баары аталдыбы?
• Ар бир сүйлөм жаңы ой береби, же кайталоо барбы?
• Фактылар туурабы: Теңир — жогорку кудай, Эрлик — төмөнкү дүйнөнүн бийлөөчүсү (аларды алмаштырып жибербе).
• Кирүү жана жыйынтык сүйлөм барбы? Ошондо текст «аякталган» көрүнөт.