Курулуш материялдар өнөр жайы
Кыскача
Курулуш материалдар өнөр жайы — имарат, жол, көпүрө курууга керектелүүчү материалдарды (цемент, кирпич, бетон, темир-бетон, айнек, гипс, курулуш ташы, кум-шагыл) өндүрүүчү тармактардын тобу. Негизги принцип: көп чийки зат талап кылган жана ташууга оор материалды чийки заттын жанында, ал эми даяр буюмду керектөөчүнүн жанында иштетүү пайдалуу.
Негизги кадамдар
1. Тармактын түзүлүшү (үч баскыч):
- Тоо-кен базасы — акиташ, чопо, гипс, гранит, мрамор, кум, шагыл (чийки зат).
- Иштетүү — цемент, кирпич, айнек, акиташ, гипс өндүрүү.
- Даяр буюмдар — бетон, темир-бетон, курулуш конструкциялары.
2. Жайгашуу факторлору (эң маанилүүсү — “материал сыйымдуулугу”):
| Материал | Эмнеге жакын жайгашат | Себеби |
|---|---|---|
| Цемент, кирпич, айнек | чийки зат кенине | 1 т даяр продукт үчүн бир нече тонна чийки зат керек; аны ташуу кымбат |
| Темир-бетон, бетон аралашмасы | курулуш жүрүп жаткан жерге (шаардын четинде) | даяр буюм оор жана тез катып калат — алыс ташууга болбойт |
| Айнек | энергия жана суу булагына | өндүрүш көп отун/электр талап кылат |
3. Экономикалык мааниси: курулуштун «базасы» болуп саналат, жумуш орундарын түзөт, импорттолгон материалды алмаштырат, жергиликтүү чийки затты пайдаланат.
4. Кыргызстан боюнча жалпы принцип: тоолуу рельеф жана кендердин ар түрдүүлүгү бул тармакты жергиликтүү акиташ, чопо, гипс, курулуш ташына таяндырат; ошондуктан заводдор көбүнчө чийки зат кенине жана ири шаарлардын курулуш аянттарына «тартылат».
Текшерүү: башка материалды текшерсең — «бул продуктка канча чийки зат кетет жана аны ташуу кымбатпы?» деп сура. Эгер чийки зат көп кетсе — кендин жанында, эгер даяр буюм тез бузулса/оор болсо — керектөөчүнүн жанында деп жооп чыгат.
Тапшырма так эмнени талап кылат: картага белгилөөбү же суроого жазма жооппу? Эгер карта/атлас боюнча болсо, анын бетинин сүрөтүн жөнөтүңүз — ансыз конкреттүү кендерди же борборлорду атабайм.
