Кыскача жооп: адамдын ишмердүүлүгү — окуу, эмгек, спорт, волонтёрдук, чыгармачылык же күнүмдүк жардам — коомго оң да, терс да таасир тийгизиши мүмкүн. Оң таасири: пайдалуу жыйынтык, тартип, ынтымак, экологияны сактоо. Терс таасири: ресурстарды ысырап кылуу, башкаларга тоскоол болуу, жоопкерчиликсиздик. Негизги принцип: ишмердүүлүккө анын максаты, ыкмасы жана жыйынтыгы боюнча баа берилет.
«Менин ишмердүүлүгүм жана анын коомго тийгизген таасири» деген практикалык ишке үлгү:
Мен үчүн ишмердүүлүк — бул жөн гана окуу эмес, коомго пайдалуу болууга умтулган күнүмдүк иш-аракеттер. Мен окууга жоопкерчилик менен мамиле кылам, классташтарыма жана кичине окуучуларга жардам берем, мектепте өткөрүлгөн экологиялык акцияларга катышам. Мисалы, таштандыны сорттоо жана мектеп айланасын тазалоо иштеринде жигердүү болуп, башкаларды да буга тартам. Ушундай кичинекей иштер аркылуу мектепте тазалык, тартип жана жоопкерчилик сезими күчөйт.
Менин ишмердүүлүгүм мага убакытты туура бөлүүнү, топ менен иштөөнү жана өзүмө ишеним арттырууну үйрөтөт. Анын коомго таасири — айлана-чөйрөнүн тазарышы, классташтарымдын экологиялык адаттарга көнүшү жана бири-бирине жардам берүү маанайынын күчөшү. Бирок ишмердүүлүктүн терс таасири да болушу мүмкүн: эгер адам милдетин аткарбаса, ресурстарды текке коротсо же башкаларга тоскоолдук кылса, коомго зыян келет.
Корутунду: адамдын ишмердүүлүгү пайдалуу, коопсуз жана башкалардын укугун сыйлаган учурда коомго оң таасир тийгизет. Ар бир жакшы иш, ал тургай кичинекей жардам да, коомдогу оң өзгөрүүнүн башталышы болот.
Ушундай ишти өзүң жазуу үчүн:
- 2–3 конкреттүү ишиңди ата: окуу, спорт, волонтёрдук, чыгармачылык, үй-бүлөгө жардам.
- Ар бирине жооп бер: «Эмне кылам? Эмне үчүн? Кимге пайдасы тийет?»
- Таасирди үй-бүлө, класс, мектеп, айлана-чөйрө деңгээлинде көрсөт.
- Оң жана терс жактарын салыштыр.
- Корутунду жаз: ишмердүүлүк жоопкерчилик жана адеп-ахлак менен коштолсо, коомго пайдалуу.
Текшерүү: жеке мисал барбы, «мен» аркылуу жазылдыбы, коомго тийгизген таасири конкреттүү көрсөтүлдүбү жана корутунду барбы. Эгер мугалим «ишкердүүлүк» (бизнес) темасын көздөсө, айт — ошого ылайыктап берем.