Тушинский айтууга кыскача концпек

Кыскача жооп: Осмон империясынын кризиси феодалдык түзүлүштүн сакталышы, сепаратизм, улуттук-боштондук кыймылдар, согуштар жана Европадан экономикалык артта калуу менен тереңдеген. Селим III, Махмуд II жана Абдул-Меджиддин реформалары модернизацияны баштаган, бирок толук натыйжа берген эмес.

Кыскача конспект: §24. Осмон империясы

1. Негизги абал.
Осмон империясынын экономикасынын негизи — айыл чарба. Тимариот системасы сакталып, феодалдык түзүлүш өкүм сүргөн. XVIII кылымда Европа өлкөлөрү өнөр жай төңкөрүшү жана 1789-жылдагы Франция революциясы аркылуу алдыга чыккан, ал эми Осмон империясы артта калган.

2. Кризистин себептери:

• дыйкандарга жана кол өнөрчүлөргө түшкөн оор салыктар;
• ири феодалдардын сепаратизми;
• Балкан элдеринин түрк эзүүсүнө каршы улуттук-боштондук кыймылдары;
• орус-түрк согуштары жана 1853–1856-жылдардагы Крым согушу;
• тышкы карыздардын өсүшү.

3. Реформалар:

• Селим III, 1792–1793-жж. — «низам-и джедид» («жаңы түзүлүш»): европалык үлгүдөгү армия түзүү, тимариоттор менен зеаметтердин жерлерин тартып алуу, жаңы салыктар. Жаңычерлер жана феодалдар каршылык көрсөткөн.
• Махмуд II, 1808–1839-жж. — борбордук бийликти күчөтүү; 1826-жылы жаңычерлер корпусу жоюлган; европалык аскердик инструкторлор чакырылган. Бирок кризис уланган.
• Абдул-Меджид, 1839-жылдын ноябры — Танзимат («реформа саясаты»): армия, финансы, салык, администрация, сот жана билим берүү жаңыртылган. 1858-жылы агрардык мыйзам жана кылмыш кодекси, 1861-жылы коммерциялык процессуалдык кодекс, 1869-жылы граждандык кодекс кабыл алынган. Реформалар көбүнчө формалдуу болуп, бийлик режимин өзгөрткөн эмес.

4. Сырткы саясат жана коомдук кыймылдар.
1812-жылы Бухарест тынчтык келишими түзүлгөн. 1828–1829-жылдардагы орус-түрк согушунан кийин Балкандагы кырдаал курчуган. 1865-жылы «жаңы түрктөр» коому, 1876-жылы Конституция, 1877-жылы парламент, 1890-жылы «жаш түрктөр» коому пайда болгон.

5. Жыйынтык.
Осмон империясынын реформалары модернизацияга жол ачкан, бирок феодалдык түзүлүш, каржы кризиси, согуштар жана ички каршылыктар алардын натыйжалуулугун төмөндөткөн.

Терминдер:

• тимариот — аскердик кызмат үчүн жер алып, ошондон киреше алган феодал;
• зеамет — тимардан чоңураак аскердик ээлик;
• сепаратизм — мамлекеттин айрым бөлүктөрүнүн өз алдынча бөлүнүүгө умтулуусу.

Кантип ушундай конспект түзүү керек:

1. Тексттен «ким? качан? кайда? эмне өзгөрдү?» деген суроолорго жооп издөө.
2. Ар бир реформаны «себеп — мазмун — натыйжа» схемасы боюнча жазуу.
3. Даталарды жана терминдерди өзүнчө тизмекке бөлүү.
4. Акырында 2–3 сүйлөм менен жыйынтык чыгаруу.

Текшерүү: Эгер Селим III боюнча «европалык армия → жаңычерлердин каршылыгы → реформанын начар жүрүшү» деп байланыштыра алсаң, негизги принципти түшүндүң.