Сделай биологию и информатику

Биология

1. Жандуу организмдердин негизги касиеттери:

• клеткалык түзүлүш;
• зат алмашуу жана энергия айлануу;
• дүүлүгүү — сырткы чөйрөнүн таасирине жооп берүү;
• өсүү жана өнүгүү;
• көбөйүү;
• тукум куучулук жана өзгөргүчтүк;
• айлана-чөйрөгө ыңгайлашуу.

2. Өсүмдүк менен жаныбардын дем алуу айырмасы:

Кошумча: өсүмдүк дем алууда O₂ колдонуп, CO₂ бөлүп чыгарат; жарыкта фотосинтез учурунда O₂ бөлүп чыгарат. Жаныбарлар дем алууда дайыма O₂ колдонуп, CO₂ бөлүп чыгарат.

3. Дүүлүгүүгө 3 мисал:

1. Күн караманын гүлүнүн күн жарыгына карай бурулушу.
2. Мимозанын жалбырактарынын тийүүгө жооп катары жыйрылышы.
3. Амебанын туздуу суудан же жарыктан качуусу.

Информатика

Венндин диаграммасы — эки же андан көп топтомдун окшоштуктарын жана айырмачылыктарын кесилишкен тегеректер менен көрсөтүүчү схема. Ортоңку кесилишүү бөлүгү — эки топтомго тең кирген элементтер; четки бөлүктөр — бир топтомго гана кирген элементтер.

Даяр мисал:

• A = {2, 4, 6, 8}
• B = {4, 8, 10, 12}

Эки кесилишкен тегерек тартып, сол тегерекке 2, 6, ортосуна 4, 8, оң тегерекке 10, 12 деп жаз.

Эскертүү: информатика тапшырмасында кайсы топтомдорду салыштыруу керектиги так көрсөтүлгөн эмес. Эгер мугалим белгилүү тема берген болсо, ошону атап берсең, диаграмманы ошого ылайыктап жасап берем.

Түшүнө албай жатам: диаграммада кайсы эки нерсени салыштыруу керек — жаныбарлар жана өсүмдүктөрбү, же башка нерселерби (мисалы, океан жана кургактык)?

Бир гана суроо: Венндин диаграммасына кайсы эки топтомду жазабыз?

Түшүнүктүү — Венндин диаграммасын өсүмдүктөр жана жаныбарлар үчүн жасайбыз.

Схема (эки кесилишкен тегерек):

   ӨСҮМДҮКТӨР                 ЖАНЫБАРЛАР
  ┌──────────┐   ┌───────────────────────┐
  │Фотосинтез│   │  ЭКӨӨГӨ ТЕН:          │   │ Гетеротроф
  │Целлюлоза │───│  • клеткадан турат     │───│ (даяр зат менен
  │кабыкчасы │   │  • дем алат (O₂→CO₂)   │   │  тамактанат)
  │Тамыр,    │   │  • зат алмашуу жүрөт   │   │ Кыймылдайт
  │жалбырак, │   │  • өсөт жана өнүгөт    │   │ Нерв системасы
  │гүл, урук │   │  • көбөйөт             │   │ Атайын дем алуу
  │Жарыкка  │   │  • тукум куучулук бар  │   │ органдары (өпкө,
  │умтулат  │   │  • сууга муктаж        │   │ желгич, трахея)
  └──────────┘   └───────────────────────┘   └───────────────┘

Кантип жазасың (дептериңе):

Текшерүү: диаграммада эки тегеректин кесилишүүсүндө эң аз дегенде 4–5 жалпы белги болушу керек, калгандары четки бөлүктөргө жазылат. Менин вариантымда ортодо 6 белги бар — бул туура.

Эгер мугалим так талап кылса (мисалы, 3 белгиден гана), айтсаң — азайтып берем.

Венндин диаграммасына 3 даяр мисал (кыргызча)

1-мисал. Сандар

A = {1, 2, 3, 4, 6}, B = {2, 4, 6, 8, 10}

Кантип таптык: эки тизмекте тең кездешкен сандар — ортодогу бөлүккө, бир тизмекте гана болгон сандар — четки бөлүктөргө жазылат.

2-мисал. Сөздөр

A = «мектеп», «китеп», «карандаш», «доска» B = «китеп», «доска», «суу», «дарак»

3-мисал. Геометриялык фигура

A = «квадрат, тик бурчтук, ромб» B = «ромб, үч бурчтук, тегерек»

Жалпы эреже:

1. Эки тегерек тарт, алар кесилишсин.
2. Сол тегерекке — A нын гана элементтери.
3. Ортодогу бөлүккө — экөөндө тең бар элементтер.
4. Оң тегерекке — B нин гана элементтери.
5. Текшер: сол тегеректин ичиндеги бардык элементтер + ортодогулар = A толук болушу керек.

Мындай эле ыкма менен өзүңдүн тизмеңди түзсөң болот — кааласаң, бир тема берип, мен текшерип берем.

Третиринчи мисалды кантип түзсө болот — кадам менен

1-кадам. Эки топтомду жаз:

• A = {квадрат, тик бурчтук, ромб}
• B = {ромб, үч бурчтук, тегерек}

2-кадам. Жалпы элементти тап. Эки тизмекти салыштыр: ромб экөөндө тең бар → ал ортодогу кесилишүүгө түшөт.

3-кадам. Калгандарын бөлүштүр:

• A да ромбдон башка: квадрат, тик бурчтук → сол четки бөлүк;
• B де ромбдон башка: үч бурчтук, тегерек → оң четки бөлүк.

4-кадам. Сүрөттө:

      A                        B
 ┌────────────┐          ┌────────────┐
 │  квадрат   │   ромб   │ үч бурчтук │
 │    тик     │          │  тегерек   │
 │  бурчтук   │          │            │
 └────────────┘          └────────────┘

Тактап айтканда: эки бирдей чоңдуктагы тегерек тартып, ортосун 1/3 бөлүгүнөй кесилиштир. Сол тегерекке квадрат, тик бурчтук, кесилишүүгө ромб, оң тегерекке үч бурчтук, тегерек деп жаз. Тегеректердин үстүнө A жана B деп белги кой.

5-кадам. Текшер:

• сол тегеректин ичи: 2 + 1 = 3 элемент = A ✓
• оң тегеректин ичи: 1 + 2 = 3 элемент = B ✓
• бардыгы: 3 + 3 − 1 = 5 элемент ✓

Көп кетирилүүчү ката: ромбду эки жерге тең жазып коюу. Ар бир элемент бир гана бөлүккө жазылат — жалпы болсо ортодогу кесилишүүгө.

Эскертүү: геометрия боюнча квадрат да ромбдун бир түрү, бирок бул жерде берилген тизмек менен гана иштейбиз — андыктан квадрат сол жакта турат.

Керек болсо ушундай эле 4-мисалды (мисалы, «жемиштер жана жашылчалар») түзүп бере алам.

Сүрөт файлын жөнөтө албайм — мен текст менен гана иштейм. Бирок 3-мисалдын диаграммасын так көчүрүп ала тургандай кылып берейин:

          A                                 B

   ╭──────────────╮   ╭──────────────╮
  ╱                ╲ ╱                ╲
 │   квадрат        ╳   үч бурчтук     │
 │   тик бурчтук   ╱ ╲   тегерек        │
  ╲               ╱   ╲               ╱
   ╰──────────────╯     ╰──────────────╯

              (ортосунда: ромб)

Түшүнүксүз болсо, мындай жөнөкөй түрдө жазып кой:

 A: квадрат, тик бурчтук | ромб | B: үч бурчтук, тегерек

Дептерге сүрөт тартуу боюнча 4 кадам:

1. Циркуль менен бирдей чоңдуктагы эки тегерек тарт — бири бирине кирип турсун (ортосу 1/3төй кесилишсин).
2. Сол тегеректин үстүнө A, оң тегеректин үстүнө B деп жаз.
3. Сол тегерекке — квадрат, тик бурчтук; ортодогу жалпы бөлүккө — ромб; оң тегерекке — үч бурчтук, тегерек.
4. Текшер: сол тегеректин ичинде 3 элемент (A), оң тегеректин ичинде 3 элемент (B) болушу керек.

Керек болсо дагы бир мисалды (мисалы, «жемиштер жана жашылчалар») ушундай схема түрүндө жазып берейин.

Ромб — төрт жактуу фигура, анын төрт жагы тең барабар болгон параллелограмм.

Мындай көрүнөт (бардык жагы a):

        ╱╲
       ╱  ╲
      ╱    ╲
      ╲    ╱
       ╲  ╱
        ╲╱

Негизги касиеттери:

1. Бардык төрт жагы барабар: AB = BC = CD = DA.
2. Каршы жактары параллель (параллелограмм болгондуктан).
3. Каршы бурчтары барабар.
4. Диагоналдары тик бурч астында кесилишет (90°).
5. Диагоналдары бурчтарын тең экиге бөлөт (биссектриса).
6. Диагоналдары кесилишүү чекитинде тең экиге бөлүнөт.

Формулалар:

• Периметр: P = 4a
• Аянт: S = a · h (h — бийиктик)
• Аянт диагоналдар аркылуу: S = (d₁ · d₂) / 2
• Аянт бурч аркылуу: S = a² · sin α

Мисал: ромбдун жагы 5 см, диагоналдары 6 см жана 8 см. S = (6 · 8) / 2 = 24 см² Текшерүү: P = 4 · 5 = 20 см.

Ромб, квадрат жана параллелограмм — айырмасы:

Демек квадрат — бурчтары тик болгон ромб. Биздин Венн диаграммасындагы тизмеде квадрат өзүнчө берилген, ошондуктан аны ромб менен кошо ортодогу бөлүккө жазбайбыз — тизмедеги элементтерди гана салыштырабыз.

Венндин диаграммасына дагы 4 даяр мисал

**Мисал 1. Математика: с