Улуулардан 100 насаат деген тнмага дил баян жаз 3 абзац киришуу ненизги болук жыййнтыктоо
Кыска жооп: даяр дил баян
«Улуулардан калган 100 насаат»
Киришүү. Ар бир элдин кылымдар бою сыналган акыл-насааты бар. Кыргыз элинде да улуулардан муундан муунга өтүп келе жаткан насаат, макал-лакап, каада-салт сакталып калган. «Улуулардан 100 насаат» деген тема мага ата-бабалардын тарбия мектебин эске салат. Бул жөн гана сөздөрдүн жыйындысы эмес — жашоонун сынынан өткөн акылдын кени.
Негизги бөлүк. Насааттардын ар бири адамга турмушта багыт берет. «Эмгекчил бол» деген насаат — бакубатчылыктын булагы эмгек экенин үйрөтөт. «Улууну сыйла, кичүүнү ызатта» дегени адепти, коомдук жоопкерчиликти тарбиялайт. «Чындыкты сүйлө, акыйкаттан тайманба» дегени ички тазалыкка чакырат. Биримдик тууралуу насаат өзгөчө баалуу: «Бирдик болсок — тирибиз» деп эл бекеринен айтпаган. Ушундай насааттар биригип, адамдын мүнөзүн, элдин рухун түзөт. Албетте, жүз насаатты жаттап алуу жетишсиз — экөө-үчөөнү күнүмдүк жашоодо колдонгон пайдалуураак.
Жыйынтыктоо. Демек, «Улуулардан 100 насаат» — бизге калган рухий мурас, турмуштун компасы. Аны сөз катары эмес, жашоо принциби катары кабыл алсак, өзүбүз да, коом да туура жолго түшөт. Ата-бабанын акылын урматтап, иш жүзүндө колдонуу — биздин милдет.
Эмне үчүн мындай түзүлдү
1. Киришүү — 3–4 сүйлөм, үч милдет:
- теманы ачат («100 насаат» деген эмне);
- жеке мамилени билдирет («мага эске салат»);
- негизги ойду (тезисти) уяң түрдө айтат: насаат — жөн гана сөз эмес, сыналган акыл.
2. Негизги бөлүк — «ой + далил + мисал» схемасы. Ар бир насаат үчүн формула: эмнени үйрөтөт → эмнеге ошондой → макал же жашоодон мисал. Бул жерде 3–4 насаат жетиштүү, жүзүн санап чыгуунун кереги жок — сынакта тереңдик бааланат. Акыркы сүйлөм — өтмөк: «жаттоо аз, колдонуу керек», ал жыйынтыкка эшик ачат.
3. Жыйынтыктоо — эки гана нерсе: корутунду («насаат — компас») жана чакырык/милдет («иш жүзүндө колдонолу»). Жаңы ой, жаңы мисал кошулбайт.
Байланыш сөздөр абзацтарды бириктирет: демек, ошондуктан, мисалы, бирок, ушундан улам. Аларсыз текст «үзүлүп» калат.
Өзүң текшерүү үчүн 4 суроо
- Киришүүнү окуп, теманы түшүндүң беле? — анда 1-абзац иштеп жатат.
- Негизги бөлүктө жок дегенде 2 конкреттүү насаат/макал барбы? — болбосо кургак болот.
- Жыйынтык киришүүдөгү ойду кайталап, бирок жаңы деңгээлде бүтүрөбү? — ооба болушу керек.
- Ар бир абзац бир ойду гана айтабы? — ой секирип кетсе, бөлүп кой.
Эскертүү: эгер сабакта «100 насаат» деген белгилүү китеп/текст берилсе, негизги бөлүккө ошондон 1–2 цитата кошсоң, баа жогору болот.
Обсуждение
4 сообщенияМакал кош озум кылгандай болоюн жакшы кыыл бир жарым бет жазйын дептерге
Даяр дил баян (дептерге көчүрүүгө)
Улуулардан калган 100 насаат
Ар бир элдин кылымдар бою топтогон акылы бар. Кыргыз элинде улуулардан муундан муунга өтүп келе жаткан насаат, макал-лакап, каада-салт өтө бай. «Улуулардан калган 100 насаат» деген теманы окуп, мен ата-бабаларыбыздын тарбия мектебин ойлоп калдым. Бул жүз насаат жөн эле сөздөрдүн тобу эмес, жашоонун сынынан өткөн акылдын кени. Аларды бүгүнкү күндө да колдонсок болот, анткени адамдын мүнөзү кылым өтсө да өзгөрбөйт.
Насааттардын ичинен мага эң жакканы эмгек жөнүндөгү сөздөр. «Эмгек — ырыскынын булагы» деп бекеринен айтылбаса керек: эмгектенбеген адам байлыкка да, урматка да жетпейт. Экинчиден, улууну сыйлоо тууралуу насаат бар. «Улууну сыйлаган — улуу болот, кичүүнү ызаттаган — эл болот» деген сөздү атам дайым айтат. Бул менин оюмча, адептин башталышы: үй-бүлөдө ата-энесин уланткан бала коомдо да урматка ээ болот. Үчүнчүдөн, биримдик жөнүндө элдин сөзү бар: «Бирдик болсок — тирибиз, бөлүнсөк — өлөбүз». Бул тарыхта сыналган чындык. Ошондой эле «Жакшы сөз — жарым ырыс» деген макалды эстесем, адам менен жумшак сүйлөшүүнүн өзү чоң пайда экенин түшүнөм. Ал эми «Төрт буттуу ат да мүдүрүлөт» дегени ката кетирүүдөн коркпо, ошол катадан сабак алуу керектигин үйрөтөт. Мен бул насааттарды окуп отуруп, экөө-үчөөнү күнүмдүк жашоомдо колдонсом да көп нерсеге жетишмекмин деп ойлойм. Кыйын болгону — жүз насаатты жаттоо эмес, аларды иш жүзүндө аткаруу.
Демек, «Улуулардан калган 100 насаат» — бизге калган рухий мурас, турмуштагы компас. Ата-бабанын акылын урматтап, аны сөз катары эмес, жашоо принциби катары кабыл алсак, өзүбүз да, коом да туура жолго түшөт. Улуулардын насааты — биздин келечегибиздин негизи.
Бир аз маалымат (дептерге жазбай эле кой):
- Текст ≈ 360 сөз — кол менен жазылганда дептердин 1,5 бетине жакын татыйт (бир бетке орто эсеп менен 220–250 сөз батат). Аз көрүнсө, негизги бөлүккө бир макал жана анын түшүндүрмөсүн кош.
- Үч абзац — тапшырмадагыдай: киришүү, негизги бөлүк, жыйынтыктоо.
- Макалдарды тырмакчага ал, ошондо мугалим аларды өзүң тандап койгонуңду көрөт.
- «Менин оюмча», «деп ойлойм», «атам айтат» деген сыяктуу жөнөкөй сүйлөмдөр текстти өз колуңдан чыккандай кылат — ошолорду өчүрбө.
Азыраак 100соз болот
Даяр дил баян (≈100 сөз, 3 абзац)
Улуулардан калган 100 насаат
Улуулардан калган насаат — элдин кылымдар бою сынаган акылы. Ар бир насаатта ата-бабанын турмуштук тажрыйбасы жатат. Бул насааттар оозеки түрдө муундан муунга өтүп келген.
«Эмгек — ырыскынын булагы» деген насаат эмгекчил болууга үйрөтөт, анткени байлык эмгектен келет. «Улууну сыйлаган — улуу болот» дегени адепке чакырат. «Бирдик болсок — тирибиз» деген сөз биримдиктин баасын айтат. Мага эң жакканы — «Жакшы сөз — жарым ырыс» деген макал: жумшак сүйлөө көп маселени чечет. Мен бул насааттарды окуп, экөө-үчөөнү күнүмдүк жашоомдо колдонсом да көп нерсеге жетишмекмин деп ойлойм.
Демек, улуулардын насааты — турмуштагы компас. Аны жаттап эле койбой, иш жүзүндө аткарсак, туура жолго түшөбүз. Улуулардын акылы — биздин келечегибиздин негизи.
Эскертүү: текст ≈98–100 сөз. Дептерге жазып бүткөндөн кийин сөздөрдү санап көр: 10–15 сөзгө аз келсе, негизги бөлүккө дагы бир макал кош («Төрт буттуу ат да мүдүрүлөт» — катадан сабак алуу тууралуу); көп кетсе, эң акыркы сүйлөмдү ал. Үч абзацтын катышы сакталды: киришүү ≈23 сөз, негизги бөлүк ≈55 сөз, жыйынтык ≈20 сөз.
