պատասխանիր հարցերին հայերեն

1. ՀՀ գետերի հիմնական հատկանիշները.
ՀՀ գետերը հիմնականում լեռնային են՝ կարճ, արագահոս, մեծ անկումով և թեքությամբ։ Սկիզբ են առնում մոտ 2200–3000 մ բարձրությունից, սնվում են խառը՝ ձնհալքից, անձրևներից և ստորերկրյա ջրերից։ Հոսքի ռեժիմը անհավասար է՝ գարնանը վարարում է, ամռանը և ձմռանը՝ սակավաջրություն։ ՀՀ գետերի մեծ մասը պատկանում է Արաքսի ավազանին, հյուսիս-արևելքը՝ Կուրի ավազանին։ Գետերը նավարկելի չեն, բայց հարուստ են ջրաէներգետիկ պաշարներով և օգտագործվում են ոռոգման ու ջրամատակարարման համար։

2. ՀՀ ջրային հաշվեկշիռը.
Ջրային հաշվեկշիռը ցույց է տալիս, թե տարվա ընթացքում որքան ջուր է ստացվում տեղումներից և ինչպես է այն ծախսվում՝ գոլորշիացման, գետային հոսքի և ստորերկրյա ջրերի միջոցով։ Մոտավոր սկզբունքը՝
տեղումներ ≈ գոլորշիացում + մակերևութային հոսք + ստորերկրյա ջրերի պաշարների փոփոխություն։
ՀՀ-ում այդ հաշվեկշիռը անհավասարաչափ է՝ լեռներում տեղումները շատ են, գոլորշիացումը՝ քիչ, ուստի հոսքը մեծ է. Արարատյան դաշտում հակառակը՝ տեղումները քիչ են, գոլորշիացումը՝ մեծ։ Դրա համար ջուրը կարգավորում են ջրամբարներով ու ջրանցքներով։

3. Արաքսի և Կուրի ավազանների գետերի տարբերությունը.
Արաքսի ավազանի գետերը՝ Ախուրյանը, Հրազդանը, Արփան, Որոտանը և այլն, սնվում են հիմնականում լեռնային ձնհալքով և ստորերկրյա ջրերով։ Նրանց մոտ լավ երևում է գարնանային վարարումը, իսկ ամռանը ջուրը նվազում է։
Կուրի ավազանի գետերը՝ Դեբեդը, Աղստևը, սնվում են նաև անձրևով, ունեն ավելի հավասարաչափ հոսք, քանի որ հյուսիս-արևելքում տեղումներն ավելի շատ են, անտառները պահում են խոնավությունը, իսկ Դեբեդը համարվում է ՀՀ ամենաջրառատ գետը։

4. Ախուրյան գետի անկումը և թեքությունը.
Բանաձևերը՝
անկում = ակունքի բարձրություն − գետաբերանի բարձրություն,
թեքություն = անկում / գետի երկարություն։

Արփի լճի բարձրությունը մոտ 2023 մ է, գետաբերանինը՝ 950 մ, երկարությունը՝ 186 կմ։
\[ 2023-950=1073 \text{ մ} \] \[ 1073:186\approx 5,8 \text{ մ/կմ} \]

Պատասխան՝ անկումը՝ 1073 մ, թեքությունը՝ մոտ 5,8 մ/կմ (≈5,8‰ կամ 0,58 %)։
Ստուգում՝ \(186 \cdot 5,77 \approx 1073\) մ։

5. ՀՀ ջրային ռեսուրսների տեղաբաշխումը և տնտեսական նշանակությունը.
Ջրային ռեսուրսները բաշխված են անհավասարաչափ՝ ավելի առատ են լեռնային և անտառային շրջաններում՝ Շիրակում, Լոռիում, Տավուշում, Սյունիքում, իսկ ամենաշատ ջուր սպառող Արարատյան դաշտը սեփական ջրով աղքատ է։ Տնտեսական նշանակությունը մեծ է՝ ջուրը օգտագործվում է ոռոգման, խմելու և արդյունաբերական ջրամատակարարման, ՀԷԿ-երի էներգիայի, ձկնաբուծության և հանգստի համար։ Այդ պատճառով կառուցվել են ջրամբարներ, ջրանցքներ և թունելներ, օրինակ՝ Որոտան–Արփա–Սևան ջրատարը։

6. Ինչու է տարբեր հոսքը հրաբխային և ծալքաբեկորավոր լեռներում.
Հրաբխային շրջաններում երիտասարդ լավաները ծակոտկեն ու ճեղքավոր են, ջուրը հեշտ ներծծվում է, մակերևույթը համեմատաբար հարթ է, իսկ գետային ցանցը դեռ նոր է ձևավորվում։ Դրա համար մակերևութային հոսքը փոքր է, գետային ցանցը՝ նոսր։
Ծալքաբեկորավոր լեռներում ապարները քիչ են թափանցում ջրի համար, լանջերը կտրտված են, տեղումները՝ առատ, և ջուրը հոսում է մակերևույթով ու աղբյուրներով։ Այդ պատճառով հոսքը մեծ է, իսկ գետային ցանցը՝ խիտ։

Հուշում. Նման խնդիր լուծելիս նախ գտիր ակունքի և գետաբերանի բարձրությունները, հետո հանիր և բաժանիր երկարության վրա։ Գետերը համեմատելիս ուշադրություն դարձրու սնմանը, կլիմային, ռելիեֆին և ապարների ջրաթափանցելիությանը։